Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı niyə Ermənistan və Gürcüstandan aşağıdır? - ARAŞDIRMA
Sosial şəbəkələrdə tez-tez müzakirə olunan məsələlərdən biri də Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqının aşağı olmasıdır. Bildirilir ki, hətta neft-qaz ölkələri olmayan qonşu Ermənistan və Gürcüstanda belə orta aylıq əməkhaqqı Azərbaycandan yüksəkdir.
Doğrudur, rəsmi statistikalara görə, son illlərdə Ermənistanda orta aylıq əməkhaqqı təxminən 700–750 ABŞ dolları, Gürcüstanda 750–800 ABŞ dolları civarındadır, Azərbaycanda isə bu göstərici 550–600 ABŞ dolları ətrafındadır.
Xpress.az məsələnin mahiyyətini araşdırmağa çalışıb.
Hər şeydən öncə qeyd etmək lazımdır ki, bu fərq nə iqtisadi güc, nə də təhlükəsizlik baxımından Gürcüstan və Ermənistanın üstünlüyünü göstərir. Amma əmək bazarının quruluşunda və iqtisadi modeldəki fərqləri açıq ortaya qoyur.
Neft gəlirlərinin iqtisadi strukturda rolu
Məlumdur ki, Azərbaycanda dövlət gəlirlərinin böyük hissəsi neft və qaz sektorundan formalaşır. Bu sahə çox gəlirlidir, amma çox az insan çalışır (ümumi məşğulluğun 2–3%-i). Bu o deməkdir ki, böyük gəlir gətirən sektor kütləvi iş yeri yaratmır və bu da orta əməkhaqqının ümumi səviyyəsini aşağı salır.
Ermənistan və Gürcüstanda isə iqtisadiyyat xidmət, turizm, tikinti, informasiya texnologiyaları kimi daha insan-əmək yönümlü sahələrə söykənir. Orada “orta əməkhaqqı” real gəlirləri tam əks etdirməsə də, çalışanların böyük hissəsi daha balanslı gəlir bölgüsünə malikdir.
Valyuta kursu, dövlət sektoru…
Azərbaycanda manat stabil saxlanılır, bu isə dollar ifadəsində əməkhaqqını nisbətən aşağı göstərir. Gürcü larisi və erməni dramı dəyişkəndir. Buna görə maaşlar dollar ekvivalentində bəzən daha yüksək görünür.
Azərbaycanda işçi qüvvəsinin böyük hissəsi dövlət sektorundadır, burada maaşlar adətən aşağı olur. Gürcüstan və Ermənistanda isə özəl sektorun payı daha yüksəkdir, bu da rəqabəti və maaş artımını stimullaşdırır.
Bundan başqa, hər iki ölkədən (Ermənistan və Gürcüstan) çoxlu sayda insan xaricdə işləyir. Onlar göndərdikləri pullarla yerli bazarda tələb və qiymətləri artırır, bu da maaş səviyyəsini yuxarı çəkir. Azərbaycanda isə miqrant pullarının rolu nisbətən azdır.
Həyat dəyəri və real gəlir fərqi
Gürcüstan və Ermənistanda qiymətlər (xüsusilə mənzil, ərzaq, kommunal xidmətlər) çox vaxt Azərbaycandan yüksəkdir. Ona görə də nominalla maaşlar daha yüksək görünsə də, real alıcılıq qabiliyyəti bənzər, bəzən isə Azərbaycanda daha yaxşıdır.
Beləliklə, Ermənistan və Gürcüstanda maaşın yüksək olması iqtisadiyyatın şəxsi təşəbbüsə, kiçik biznesə və xidmət sektoruna açıq olması ilə bağlıdır. Azərbaycanda isə dövlət nəzarətli və resurs yönümlü model hələ də əməkhaqqı dinamikasını məhdudlaşdırır. Yəni enerji resurslarının olması avtomatik yüksək maaş demək deyil, bu, gəlirin necə bölüşdürülməsindən asılıdır.
