Komitə sədri: "Regionda siyasi balanslar dəyişir!"
Azərbaycanın ‘Mərkəzi Asiya + Azərbaycan’ formatına tamhüquqlu üzv olması regional siyasi və iqtisadi balanslara necə təsir edəcək? Bu addım Orta Dəhliz və genişlənən geoiqtisadi əlaqələr baxımından hansı yeni imkanlar yaradır? Mövzu ilə əlaqədar Milli Məclisin Komitə sədri, professor Hicran Hüseynova Xpress.az-a fikirlərini bölüşüb.
“15-16 noyabr 2025-ci il tarixlərində Daşkənddə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşü keçirildi. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan prezidentləri ilə yanaşı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilk dəfə tamhüquqlu iştirakçı kimi qatıldı. Görüşün əsas nəticəsi Azərbaycanın “Mərkəzi Asiya” formatına tamhüquqlu üzv kimi qəbul olunması qərarı oldu. Birgə bəyanatda həmçinin Mərkəzi Asiyanın Regional Təhlükəsizlik, Sabitlik və Davamlı İnkişaf Konsepsiyası və 2026-2028-ci illər üçün Təhlükəsizlik Riskləri Kataloqu təsdiqləndi. Xarici işlər nazirlərinə tənzimləyici sənədləri Azərbaycanın yeni statusuna uyğunlaşdırmaq tapşırıldı.
Bu addımı regional əməkdaşlıq arxitekturasında yeni mərhələnin və daha institusional “Mərkəzi Asiya + Azərbaycan” formatının başlanğıcı kimi qəbul etmək olar. Mərkəzi Asiya məsləhət formatına daxil olmaq Azərbaycanın Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında körpü rolunu gücləndirir. Prezident İlham Əliyev qeyd edib: “Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, bu gün fəal qarşılıqlı fəaliyyət sayəsində Mərkəzi Asiya və Azərbaycan artıq qlobal miqyasda nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artan vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur”. Bu, ölkəmizin Avrasiya xəritəsində strateji təsirini genişləndirir, beynəlxalq mövqeyini gücləndirir və tranzit, su ehtiyatları, enerji və təhlükəsizlik kimi strateji məsələlərdə ortaq mövqelərin inkişafına imkan verir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələrinin əməkdaşlıq formatına qoşulması regionda vahid və əlaqələndirilmiş mövqe nümayiş etdirmək niyyətini göstərir və beynəlxalq forumlarda Mərkəzi Asiya ölkələrinin səsini gücləndirir.
Azərbaycanın digər Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə birlikdə Təhlükəsizlik Konsepsiyası və Risk Kataloquna daxil edilməsi sərhədyanı təhdidlərə kollektiv cavab vermək potensialını artırır. Müasir risklərə (ekstremizm, kibertəhdidlər, su qeyri-sabitliyi) birgə yanaşmaların hazırlanması bütün iştirakçıların dayanıqlığını gücləndirir.
Bu tarixi qərarın iqtisadi faydaları da böyükdür. Sənaye və investisiya əməkdaşlığı genişlənir, birgə sənaye müəssisələri inkişaf etdirilir və dəyər zəncirləri yaradılır. Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, yeni bazarlara çıxış və genişmiqyaslı birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün imkanlar açılır. Coğrafi mövqeyi sayəsində Azərbaycanın əsas tranzit əlaqəsi olması Daşkənd görüşünü Cənubi Qafqazdan keçən “Orta Dəhliz”in inkişafı üçün əlavə stimul edir. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, tranzit həcmləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb və nəqliyyat dəhlizlərindən rəqəmsal layihələrə qədər infrastrukturun modernləşdirilməsi gündəmdədir.
Beləliklə, Daşkənddə keçirilən 7-ci Məşvərət Görüşündə qəbul edilən qərar regional əməkdaşlıq arxitekturasında mühüm dönüş nöqtəsidir. “Mərkəzi Asiya + Azərbaycan” formatı institusional sistemə çevrilir və Bakı ilə beş Mərkəzi Asiya ölkəsi üçün yeni perspektivlər – iqtisadi, logistika və strateji imkanlar yaradır. Bu qərarı tarixi adlandırmaq olar."
Afaq Qurbanzadə
