İyun ayında havaların soyuq keçməsinin

İyun ayı Şimal yarımkürəsində yay fəslinin başlanğıcı hesab olunur və adətən temperaturun yüksəlməsi ilə xarakterizə edilir. Lakin bəzi illərdə iyun ayı normadan daha sərin keçir. Bu vəziyyət həm qlobal atmosfer prosesləri, həm də regional meteoroloji amillərlə əlaqədardır. Azərbaycanda və ümumilikdə regionda iyun ayında havaların gözləniləndən soyuq keçməsi müxtəlif səbəblərin birgə təsiri nəticəsində baş verir.

1. Soyuq hava kütlələrinin daxil olması
İyun ayında havanın sərin keçməsinin ən əsas səbəblərindən biri şimal və ya şimal-qərb istiqamətindən gələn soyuq hava kütlələridir.
Arktik və ya subarktik mənşəli hava axınları cənuba doğru hərəkət edə bilər.
Bu hava kütlələri temperaturun bir neçə gün ərzində kəskin enməsinə səbəb olur.
Güclü küləklər soyuqluq hissini daha da artırır.

2. Atmosfer sirkulyasiyasındakı dəyişikliklər
Atmosferdə yüksək və alçaq təzyiq sahələrinin yerləşməsi hava şəraitinə ciddi təsir göstərir.
Uzunmüddətli siklon fəaliyyəti buludluluğu artırır.
Günəş radiasiyasının yer səthinə çatması azalır.
Yağıntılı və küləkli hava temperaturun yüksəlməsinə mane olur.
Xüsusilə siklonların ardıcıl şəkildə region üzərindən keçməsi iyun ayında temperaturun iqlim normasından aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.

3. Buludluluğun çox olması
Günəş enerjisi yer səthinin qızmasının əsas mənbəyidir.
Buludlu günlərdə:
Günəş şüalarının bir hissəsi kosmosa geri əks olunur.
Yer səthi daha az qızır.
Gündüz temperaturu aşağı qalır.
Uzun müddət davam edən buludlu hava iyun ayında sərinlik yarada bilər.

4. Yağıntıların artması
Yağışlı hava temperaturun aşağı düşməsinə səbəb olan mühüm amillərdəndir.
Yağış zamanı buxarlanma prosesi ətraf mühitdən istilik alır.
Yağıntı ilə birlikdə gələn hava kütlələri adətən daha sərin olur.
Torpaq və hava qatları kifayət qədər isinmir.
Buna görə yağışların normadan çox olduğu iyun ayları daha sərin keçə bilir.

5. Dəniz və okeanların təsiri
Böyük su hövzələri havanın temperaturunu tənzimləyən amillərdən biridir.
Azərbaycanda xüsusilə:
Xəzər dənizi sahilyanı ərazilərdə temperatur dəyişmələrini yumşaldır.
Yaz aylarında dəniz suyu quruya nisbətən daha gec qızır.
Dənizdən əsən küləklər sahil bölgələrində havanı sərin saxlayır.
Bu səbəbdən Bakı və Abşeron yarımadasında iyun ayı bəzən daxili rayonlarla müqayisədə daha sərin hiss olunur.

6. Qlobal iqlim hadisələri
Bəzi qlobal atmosfer hadisələri regional hava şəraitinə təsir göstərə bilər.
Məsələn:
El Niño
La Niña
Bu hadisələr atmosfer dövranını dəyişdirərək dünyanın müxtəlif bölgələrində temperatur və yağıntı rejiminə təsir göstərə bilir. Onların təsiri birbaşa olmasa da, Qafqaz regionunda hava şəraitinin formalaşmasına dolayı təsir göstərə bilər.

7. İqlim dəyişmələri və ekstremal hava hadisələri
Qlobal istiləşmə ümumi temperatur artımına səbəb olsa da, bu, bütün aylarda yalnız isti hava demək deyil.
İqlim dəyişmələri nəticəsində:
Atmosfer prosesləri daha qeyri-sabit olur.
Temperatur dəyişmələrinin amplitudası artır.
Qısa müddətli soyuq dalğalar daha tez-tez müşahidə oluna bilər.
Bu səbəbdən bəzi illərdə iyun ayı normadan xeyli sərin keçə bilər.
Azərbaycanda iyun ayının sərin keçməsinin xüsusi səbəbləri
Azərbaycanda iyun ayındakı sərin hava əsasən aşağıdakı amillərlə əlaqələndirilir:
Şimaldan daxil olan soyuq hava kütlələri.
Xəzər dənizindən gələn sərin və rütubətli küləklər.
Siklonların aktivliyi və tez-tez yağan yağışlar.

İyun ayında havaların soyuq keçməsi tək bir səbəblə izah olunmur. Bunun arxasında soyuq hava kütlələrinin hərəkəti, siklon fəaliyyəti, buludluluq, yağıntılar, dəniz təsiri və qlobal atmosfer prosesləri dayanır. Azərbaycanda isə xüsusilə şimal mənşəli hava axınları və Xəzər dənizinin təsiri iyun ayındakı sərin hava şəraitinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Belə hallar iqlim normasından kənar olsa da, meteorologiyada tamamilə təbii və dövri hadisə hesab edilir.

Xpress.az