15 İyun siyasi iradənin bərpası, planlı inkişafın və uzunmüddətli strategiyanın başlanğıcıdır – ŞƏRH
Milli Qurtuluş Günü – 15 İyun 1993-cü il Azərbaycanda siyasi sabitliyin bərqərar olmasında dönüş nöqtəsi oldu. O dövrə qədər hakimiyyət boşluğu, daxili qarşıdurmalar və iqtisadi tənəzzül cəmiyyəti iflic vəziyyətinə gətirmişdi. Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə Naxçıvandan Bakıya dəvət edilməsi və hakimiyyətə qayıdışı dövlət idarəçiliyində nizam-intizamı bərpa etdi. Məhz bu hadisədən sonra qanunsuz silahlı dəstələr tərk-silah edildi, mərkəzi hakimiyyət bütün bölgələrdə tanındı, vətəndaş müharibəsi təhlükəsi aradan qalxdı. Sabitlik olmadan heç bir islahatın mümkün olmadığını nəzərə alsaq, 15 İyun siyasi sistemin dirçəlişinin başlanğıc nöqtəsidir.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında “XXI Əsrin Qadınları” İctimai Birliyin sədri Mahirə Əmirhüseynova deyib.
O bildirib ki, həmin dönəmdə qəbul edilən qərarların əksəriyyəti bu gün də Azərbaycanın uğurlu inkişafının təməlində dayanır. Məsələn, neft müqavilələrinin hazırlığı (1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasına aparan yol məhz 1993-1994-cü illərdə formalaşdı), iqtisadiyyatın liberallaşdırılması, xüsusi mülkiyyətin bərpası, Milli Bankın möhkəmləndirilməsi və büdcə intizamının bərqərar edilməsi bugünkü davamlı inkişafın əsasını qoydu. Həmin qərarlar olmasaydı, bu gün nə regionda lider ölkə olardıq, nə də beynəlxalq enerji layihələrində əsas iştirakçı.
"15 İyun hadisələri Azərbaycan dövlətçiliyinin kəsilməzliyini təmin etdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursu sayəsində dövlətçiliyə məhəl qoymamaq, qanunsuzluq, separatizm meyilləri iflasa uğradı. O dövrdə bəzi qüvvələr hakimiyyəti parçalamağa, ölkəni regionlara bölməyə çalışırdı. 15 İyun bu cəhdlərə sarsıdıcı zərbə vurdu. Bundan başqa, dövlət atributlarına – bayrağa, himnə, orduya və qanunlara hörmət yenidən bərpa edildi. Dövlətçilik ənənələri dedikdə, məhz mərkəzi hakimiyyətin, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qorunması başa düşülürsə, 15 İyun bu anlayışların faktiki olaraq yenidən doğulduğu gündür", - deyə İctimai Birlik sədri qeyd edib.
Milli Qurtuluşdan sonra ölkənin iqtisadi inkişafında baş verən dəyişikliklərdən danışan M.Əmirhüseynova qeyd edib ki, ilk növbədə, hiperinflyasiyanın qarşısı alındı, manat dövriyyəyə buraxıldı və milli valyuta möhkəmləndi. Kölgə iqtisadiyyatına qarşı ciddi mübarizə başlandı, dövlət büdcəsi şəffaflaşdı. Aqrar islahatlar baş verdi – torpaq özəlləşdirildi, kəndlilərə mülkiyyət hüququ verildi. Sənaye müəssisələri yenidən qurulmağa başladı. Lakin ən mühüm dəyişiklik xarici investisiyalar üçün hüquqi bazanın yaradılması və neft strategiyasının işlənib hazırlanması oldu. Beləliklə, iqtisadiyyat tənəzzüldən çıxaraq artım trayektoriyasına qədəm qoydu.
Xarici investisiyaların cəlb olunması baxımından həmin dövrün əhəmiyyətindən bəhs edən İctimai Birliyin sədri diqqətə çatdırıb ki, bu, bəlkə də ən parlaq məqamlardan biridir. 1993-1994-cü illərdə ölkədə qanunun aliliyi, mülkiyyət hüquqları və müqavilə öhdəliklərinə hörmət bərpa edilməyə başlandı: “Xarici şirkətlər – bp, "Amoco", "Unocal", "Lukoil", TPAO, Statoil (indiki Equinor) və başqaları məhz siyasi sabitliyin bərqərar olduğunu görüb Azərbaycana sərmayə qoymağa hazır olduqlarını bəyan etdilər. “Əsrin müqaviləsi” məhz bu siyasi iradənin və etimadın bəhrəsidir. O dövrdə qəbul edilmiş qanunlar – “Xarici investisiyalar haqqında” Qanun, Mülki Məcəllə, Vergi Məcəlləsinin əsasları – bu gün də investorlar üçün təminat rolunu oynayır. Milli Qurtuluşdan əvvəl Azərbaycan beynəlxalq arenada təcridolunma təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Bir sıra nüfuzlu təşkilatlar – ATƏT, Avropa Şurası, hətta BMT ölkədəki qeyri-sabitlikdən narahat idi. 15 İyundan sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyevin diplomatiyası sayəsində Azərbaycan tədricən beynəlxalq münasibətlər sisteminə inteqrasiya olunmağa başladı. 1993-cü ilin sonunda ölkə MDB-yə üzv oldu, bu da postsovet məkanında təcrid olunmamaq üçün strateji addım idi. 1996-cı ildə Avropa Şurasına tam üzvlük üçün müraciət edildi. Həmçinin Azərbaycan NATO-nun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramına qoşuldu. Ümumiyyətlə, Milli Qurtuluş olmasaydı, bu gün Azərbaycanın dünyada sözü keçən, enerji təhlükəsizliyinin təminatçısı kimi tanınan dövlətə çevrilməsi mümkün olmazdı”.
Mahirə Əmirhüseynova vurğulayıb ki, 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə, beynəlxalq nəhəng layihələr (Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP, TAP), regionda liderlik, neft fondu vasitəsilə yoxsulluğun azaldılması, müasir infrastruktur 15 İyunla bağlıdır. Çünki 15 İyun siyasi iradənin bərpası, planlı inkişafın, uzunmüddətli strategiyanın başlanğıcıdır: “Bu gün gördüyümüz uğurların hər biri – iqtisadiyyatdan müdafiə sənayesinədək, təhsildən enerji təhlükəsizliyinədək o qərarverici anın məntiqi davamıdır. Elə buna görə də xalq 15 İyunu təkcə tarixi xatirə kimi deyil, müasir dövlətçiliyin əsas günü kimi qeyd edir. Milli Qurtuluş Gününün ideyaları bu gün də siyasi kursun əsasını təşkil edir: Dövlət suverenliyinin qorunması, ərazi bütövlüyü, qanunun aliliyi, iqtisadi müstəqillik, balanslaşdırılmış xarici siyasət. Müasir dövrdə bu ideyalar konkret olaraq ordunun peşəkarlaşdırılması, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi (qeyri-neft sektorunun inkişafı), “Azərbaycan 2030: Sosial-iqtisadi inkişaf strategiyası” kimi sənədlərdə, yaşıl enerjiyə keçid, rəqəmsallaşma və gənclər siyasətində özünü göstərir. Həmçinin xarici siyasətdə müstəqil xətt, heç bir bloka qarşı çıxmadan hər kəslə konstruktiv dialoq, öz milli mənafelərinin qorunması bu gün də Ulu Öndər Heydər Əliyevin irsinin canlı təcəssümüdür. Yəni Milli Qurtuluş Gününün ideyaları dinamik şəkildə müasir çağırışlara uyğunlaşaraq yaşayır”.
