Günəş altında işləyənlər risk altındadır-

Yay aylarında havanın temperaturu 40 dərəcəyə yaxınlaşdıqca tikinti meydançalarında, yol təmiri sahələrində, kənd təsərrüfatında, kommunal xidmətlərdə və digər açıq hava şəraitində çalışan minlərlə insanın işi daha da ağırlaşır. Günəşin altında saatlarla işləmək, yüksək temperatur, susuzlaşma və günvurma riski təkcə əmək məhsuldarlığını azaltmır, həm də insan həyatı üçün ciddi təhlükə yaradır. Belə şəraitdə əsas sual yaranır: qanun işçiləri kifayət qədər qoruyurmu və bu tələblərə praktikada nə dərəcədə əməl edilir?
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə görə, işəgötürən hər bir işçi üçün təhlükəsiz və sağlam əmək şəraiti yaratmağa borcludur. Məcəllədə qeyd olunur ki, əmək prosesində işçinin həyat və sağlamlığının qorunması əsas prinsiplərdən biridir. Bu, yalnız istehsalat avadanlıqlarının təhlükəsizliyi ilə məhdudlaşmır. Açıq havada çalışan işçilər üçün əlverişsiz hava şəraiti də əmək təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsidir.

Qanunvericiliyə əsasən, işəgötürən işçiləri fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin etməli, əməyin mühafizəsi üzrə təlim keçirməli, iş yerlərində riskləri qiymətləndirməli və sağlamlıq üçün təhlükə yaradan halların qarşısını almalıdır. İsti hava şəraitində işçilərin içməli suya çıxışının təmin edilməsi, kölgəlik və ya sərinləmə yerlərinin yaradılması, müntəzəm istirahət fasilələrinin verilməsi və zərurət yarandıqda iş rejiminin dəyişdirilməsi təhlükəsizlik tədbirlərinin mühüm hissəsidir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan qanunvericiliyində açıq havada işləmək üçün konkret maksimum temperatur həddi müəyyən edilməyib. Bu isə isti hava şəraitində işin hansı temperaturdan etibarən dayandırılmalı olduğu ilə bağlı qərarın əsasən risk qiymətləndirilməsi və işəgötürənin məsuliyyəti əsasında verilməsi deməkdir. Əmək təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, xüsusilə ekstremal isti günlərdə iş saatlarının səhər və axşam saatlarına keçirilməsi, günün ən isti vaxtında isə fasilələrin artırılması həm işçilərin sağlamlığını qoruyur, həm də istehsalat qəzalarının qarşısını alır.

Araşdırmalar göstərir ki, iri şirkətlərdə əmək təhlükəsizliyi qaydalarına nəzarət nisbətən güclü olsa da, kiçik tikinti sahələrində və qeyri-rəsmi məşğulluğun geniş yayıldığı sahələrdə vəziyyət fərqlidir. Bəzi hallarda işçilər saatlarla günəş altında işləyir, kifayət qədər su və istirahət imkanları ilə təmin olunmur, fərdi mühafizə vasitələrindən isə ümumiyyətlə istifadə edilmir. Belə hallarda günvurma, istilik stresi, susuzlaşma və digər sağlamlıq problemlərinin yaranma ehtimalı artır.

Əmək hüququ üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, işəgötürən təhlükəsiz əmək şəraitini təmin etmədiyi halda qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıya bilər. Əgər əmək təhlükəsizliyi qaydalarının pozulması nəticəsində işçinin sağlamlığına zərər dəyərsə və ya bədbəxt hadisə baş verərsə, məsul şəxslər inzibati, mülki və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda cinayət məsuliyyətinə də cəlb oluna bilərlər.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, bir sıra ölkələrdə yüksək temperaturla bağlı xüsusi əmək təhlükəsizliyi qaydaları mövcuddur. Temperatur müəyyən həddi keçdikdə açıq havada görülən bəzi işlər məhdudlaşdırılır, iş saatları dəyişdirilir, məcburi istirahət fasilələri tətbiq olunur və işçilərin sağlamlıq vəziyyəti nəzarətdə saxlanılır. İqlim dəyişikliklərinin təsiri ilə ekstremal istilərin daha tez-tez müşahidə olunduğu bir dövrdə bu cür yanaşmaların əhəmiyyəti artır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Azərbaycanda da açıq havada çalışan işçilərin əməyinin mühafizəsi ilə bağlı daha konkret standartların hazırlanmasına ehtiyac var. Xüsusilə yüksək temperatur zamanı iş rejiminin təşkili, məcburi fasilələrin müddəti və təhlükəli hava şəraitində işin məhdudlaşdırılması ilə bağlı aydın qaydalar həm işçilərin sağlamlığının qorunmasına, həm də işəgötürənlər üçün hüquqi müəyyənliyin təmin edilməsinə xidmət edə bilər.

Açıq havada çalışan insanların əməyinin təhlükəsizliyi təkcə qanunvericiliyin mövcudluğu ilə deyil, həmin qanunların icrası ilə ölçülür. Təhlükəsiz əmək şəraiti işçinin hüququ, onun təmin edilməsi isə işəgötürənin qanuni öhdəliyidir. Bu öhdəliklərə əməl olunması yalnız bədbəxt hadisələrin qarşısını almaq üçün deyil, həm də insan həyatının və sağlamlığının qorunması baxımından vacibdir.

Xpress.az