5 Avqust – Kəşmir məsələsi beynəlxalq hüquq və regional təhlükəsizlik kontekstində
Hər il 5 avqust tarixi Pakistanda Kəşmir məsələsi ilə həmrəylik günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 2019-cu ildə Hindistanın Cammu və Kəşmirin xüsusi konstitusion statusunu ləğv edən qərarının ildönümünə təsadüf edir. Pakistan həmin qərarı beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və BMT Təhlükəsizlik Şurasının Kəşmirlə bağlı qətnamələrinə zidd hesab edir. Bu münasibətlə ölkədə və xaricdə müxtəlif elmi konfranslar, dəyirmi masalar və maarifləndirici tədbirlər təşkil olunur.
Kəşmir münaqişəsi Cənubi Asiyanın ən uzunmüddətli və mürəkkəb siyasi problemlərindən biri olaraq qalır. Onilliklərdir davam edən bu münaqişə təkcə Hindistan və Pakistan arasında münasibətlərə deyil, bütövlükdə regionun təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərir. Nüvə silahına malik iki dövlət arasında zaman-zaman baş verən gərginliklər Kəşmir məsələsinin regional və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir.
Pakistanın rəsmi mövqeyi ondan ibarətdir ki, Kəşmir probleminin həlli beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri və kəşmirlilərin öz müqəddəratını təyin etmək hüququ əsasında həyata keçirilməlidir. İslamabad hesab edir ki, davamlı sülh yalnız dialoq, qarşılıqlı etimad və beynəlxalq hüquqa hörmət əsasında mümkündür.
Öz növbəsində Hindistan Kəşmiri ölkənin ayrılmaz tərkib hissəsi hesab edir və bu məsələnin ikitərəfli formatda həll edilməli olduğunu bildirir. Bu fərqli yanaşmalar uzun illərdir tərəflər arasında siyasi dialoqu çətinləşdirən əsas amillərdən biri olaraq qalır.
Azərbaycan üçün Kəşmir məsələsi ilk növbədə beynəlxalq hüququn aliliyi, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsipləri baxımından xüsusi maraq kəsb edir. Azərbaycanın xarici siyasətində beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə hörmət, münaqişələrin sülh yolu ilə həlli və dialoqun təşviqi ardıcıl şəkildə müdafiə olunan əsas yanaşmalardandır.
Azərbaycan ilə Pakistan arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bu mövzuya əlavə siyasi məna qazandırır. İki dost ölkə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü ardıcıl şəkildə dəstəkləyir. Qarşılıqlı etimada əsaslanan bu münasibətlər son illərdə siyasi, iqtisadi və hərbi sahələrdə əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə şərait yaradıb.
Müasir geosiyasi şərait göstərir ki, Cənubi Asiyada uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması yalnız dialoq, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqlik əsasında mümkündür. Bu baxımdan Kəşmir məsələsinin sülh yolu ilə həlli regionun təhlükəsizliyi və inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
5 avqust təkcə Pakistan üçün əlamətdar bir tarix deyil. Bu gün eyni zamanda beynəlxalq ictimaiyyətə xatırladır ki, uzunmüddətli münaqişələrin həllində hüququn aliliyi, diplomatiya və konstruktiv dialoq alternativsiz vasitələr olaraq qalır. Cənubi Asiyada davamlı sülhün bərqərar olması isə yalnız bütün maraqlı tərəflərin beynəlxalq hüquqa hörmət göstərməsi və qarşılıqlı etimadı gücləndirməsi ilə mümkün ola bilər.
Mahmood Athar
