Bakıda ət niyə bahalaşır? -

Bakıda dana ətinin kiloqramının bölgələrlə müqayisədə 1,5–2 manat baha olması nəqliyyat və satış xərcləri ilə müəyyən dərəcədə izah oluna bilər. Lakin qiymət fərqinin nə qədərinin real xərclərdən, nə qədərinin isə ticarət siyasətindən qaynaqlandığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmaya ehtiyac var. Satış həcminin azalması da ərzaq qiymətləri ilə əhalinin gəlirləri arasındakı uyğunsuzluq məsələsini gündəmə gətirir.

Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakupost”a bildirib ki, Bakıda icarə haqqı, işçi qüvvəsi, kommunal xidmətlər və digər pərakəndə satış xərcləri bölgələrlə müqayisədə yüksək ola bilər. Bununla belə, bu amillər qiymət fərqinin avtomatik olaraq 1,5–2 manat olmasını əsaslandırmır.

İqtisadçının sözlərinə görə, fərqin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün bir neçə göstərici birlikdə araşdırılmalıdır. Bunlara ətin fermerdən və ya topdansatış bazarından alış qiyməti, kəsim və baytarlıq xərcləri, daşınma məsafəsi, məhsul itkisi və satıcının tətbiq etdiyi ticarət marjası daxildir. Eyni keyfiyyətdə dana ətinin Bakıda və bölgələrdə alış-satış qiymətləri müqayisə edilməli, fərqin hansı hissəsinin faktiki xərclərlə, hansı hissəsinin isə bazardakı rəqabət və satış siyasəti ilə bağlı olduğu müəyyənləşdirilməlidir.

Akif Nəsirli qeyd edib ki, Bakıda icarə və digər sabit xərclər yüksək olsa da, satış həcminin çoxluğu hər kiloqram ətə düşən xərci azalda bilər. Bölgələrdə isə heyvandarlıq təsərrüfatlarına yaxınlıq daşınma və təchizat xərclərini aşağı sala bilər. Buna görə də yalnız paytaxtda xərclərin daha yüksək olması ilə qiymət fərqini tam izah etmək düzgün olmaz.

İqtisadçı satış həcminin azalmasına da diqqət çəkib. Onun fikrincə, qəssabların əti daha baha qiymətə almasına baxmayaraq, satışların azalması əhalinin real gəlirləri ilə ərzaq qiymətləri arasında uyğunsuzluğun güclənməsinə işarə edə bilər. Ət bahalaşdıqca ailələr əvvəlki qədər məhsul ala bilməyə, istehlak həcmini azaltmağa, daha ucuz ət növlərinə və ya digər zülal mənbələrinə üstünlük verməyə məcbur qala bilərlər.

Bununla belə, A.Nəsirli vurğulayıb ki, ayrı-ayrı qəssabların müşahidələri əhalinin ümumi alıcılıq qabiliyyəti barədə qəti nəticə çıxarmaq üçün kifayət deyil. Daha dəqiq qiymətləndirmə aparmaq üçün ət satışlarının həcmi, ailələrin gəlirləri və əhalinin ət istehlakı ilə bağlı göstəricilər müqayisə olunmalıdır.

Ətin qiymətinə təsir göstərən digər mühüm amil heyvandarlıq sahəsində istehsal xərcləridir. Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, yem və otun bahalaşması, heyvanların saxlanılması, baytarlıq xidmətləri və daşınma xərclərinin artması ətin maya dəyərini yüksəldir. Azərbaycanda iribuynuzlu heyvanların sayının azalması ilə bağlı məlumatlar da bazarda təklifin zəifləməsi baxımından risk yaradır.

İqtisadçı hesab edir ki, heyvan təklifi genişlənməzsə və istehsal xərcləri yüksək olaraq qalarsa, ətin qiymətində artım davam edə bilər. Bununla belə, qiymətlərin nə qədər yüksələcəyini indidən dəqiq söyləmək mümkün deyil. Bu, əsasən istehsal xərclərinin dinamikasından və bazara çıxarılan heyvan və ət məhsullarının həcmindən asılı olacaq.

A.Nəsirlinin fikrincə, problemin uzunmüddətli həlli üçün heyvandarlıq təsərrüfatlarının məhsuldarlığı artırılmalı, yem bazası gücləndirilməli, fermerlərin bazara birbaşa çıxışı asanlaşdırılmalı və vasitəçilik xərcləri azaldılmalıdır. Bakıda və bölgələrdə qiymət fərqinin əsaslılığını müəyyən etmək üçün isə eyni keyfiyyətdə ətin alış və satış qiymətləri, daşınma xərcləri və ticarət marjaları müqayisəli şəkildə araşdırılmalıdır.