Boşananda ev kimə qalır?

Azərbaycanda boşanma zamanı ən böyük mübahisələrdən biri mənzil və digər əmlakın bölüşdürülməsi ilə bağlı yaranır. Bəzən ər hesab edir ki, ev onun adına olduğu üçün boşanmadan sonra da yalnız ona məxsus olacaq. Bəzən isə qadın uşaqların onun yanında qalmasını əsas gətirərək mənzilin avtomatik olaraq ona verilməli olduğunu düşünür. Halbuki qanunvericilikdə vəziyyət heç də bu qədər sadə deyil. Evin nə vaxt, hansı vəsaitlə və hansı hüquqi əsasla əldə edilməsi əmlak bölgüsünün nəticəsini dəyişə bilər.

Lent.az boşanma zamanı mənzilin kimə qalması, nikahdan əvvəl alınan evin taleyi, ipoteka borcları və uşaqların hüquqları ilə bağlı vacib məqamları araşdırıb.

Ev ərin adınadırsa, qadının payı yoxdur?

Azərbaycanda geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri budur ki, daşınmaz əmlak kimin adına rəsmiləşdirilibsə, boşanma zamanı da yalnız həmin şəxsə məxsus olur. Əslində, rəsmi nikah dövründə ər-arvadın ümumi gəlirləri hesabına alınan mənzil, bir qayda olaraq, onların birgə mülkiyyəti sayılır. Çıxarışın yalnız ərin və ya arvadın adına olması bu hüququ avtomatik aradan qaldırmır. Məsələn, Bakıda yaşayan ailə nikahdan sonra mənzil alıbsa və mənzil yalnız ərin adına qeydiyyata alınıbsa, qadın da həmin əmlakda pay tələb etmək hüququna malik ola bilər.

İşləməyən qadının da evdə payı ola bilər

Əmlak bölgüsü zamanı ən çox mübahisə yaradan məsələlərdən biri tərəflərdən birinin işləməməsidir. Azərbaycanın Ailə Məcəlləsinə əsasən, nikah müddətində ev təsərrüfatını idarə edən, uşaqlara qulluq göstərən və ya digər üzrlü səbəblərdən müstəqil qazancı olmayan ər və ya arvad da ümumi əmlak üzərində hüquqa malikdir. Yəni qadının əməkhaqqı almaması onun nikah dövründə alınmış mənzildə payının olmadığı anlamına gəlmir. Eyni prinsip müvafiq vəziyyətdə kişiyə də şamil edilir.

Nikahdan əvvəl alınan ev bölünürmü?

Əgər mənzil nikahdan əvvəl alınıbsa, bir qayda olaraq, onu alan şəxsin ayrıca mülkiyyəti sayılır. Eyni qayda nikah dövründə miras və ya hədiyyə kimi əldə edilmiş əmlaka da aiddir. Ancaq burada mühüm istisna var. Nikah müddətində həmin evə ümumi ailə vəsaiti hesabına əsaslı təmir aparılıbsa və nəticədə əmlakın dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə artıbsa, məhkəmə müəyyən şərtlərlə onu birgə mülkiyyət hesab edə bilər. Məsələn, ər nikahdan əvvəl köhnə evə sahib olub, ailə qurduqdan sonra isə tərəflər həmin evi əsaslı şəkildə yenidən qurublarsa, görülən işlərin sənədləri mübahisədə mühüm sübuta çevrilə bilər.

Uşaqlar ananın yanında qalırsa, ev də ona verilir?

Boşanma zamanı ən çox verilən suallardan biri də budur. Qanunvericiliyə əsasən, ər-arvadın ümumi əmlakdakı payları, bir qayda olaraq, bərabər hesab edilir. Lakin məhkəmə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların mənafeyini və qanunda göstərilən digər halları nəzərə alaraq bu prinsipdən kənara çıxa bilər. Bu, uşaqların ananın yanında qalması ilə mənzilin avtomatik olaraq qadına verilməsi demək deyil. Hər bir mübahisənin konkret halları araşdırılır. Uşağın adına rəsmiləşdirilmiş əmlak isə valideynlərin boşanma zamanı bölüşdürdüyü ümumi əmlakdan fərqləndirilməlidir.

İpoteka ilə alınan mənzilin taleyi necə olur?

Azərbaycanda çoxlu ailə mənzilini uzunmüddətli ipoteka krediti ilə əldə edir. Boşanma baş verdikdə isə həm mənzilin, həm də kredit öhdəliklərinin taleyi sual doğurur. Nikah dövründə alınmış ipoteka mənzili ümumi əmlak sayıla bilər. Bununla belə, kredit müqaviləsində kimin borcalan olması, ödənişlərin hansı vəsait hesabına aparılması və bank qarşısındakı öhdəliklər ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Əmlakın ər-arvad arasında bölünməsi kredit müqaviləsini avtomatik dəyişdirmir. Borcun başqa şəxsin üzərinə keçirilməsi üçün bankın razılığı tələb oluna bilər.

Qayınatanın evində yaşayan gəlin boşananda nə edə bilər?

Azərbaycanda rast gəlinən digər vəziyyət gənc ailənin ərin valideynlərinə məxsus evdə yaşamasıdır. Əgər mənzil qayınatanın və ya qayınananın mülkiyyətindədirsə, həmin evdə yaşamaq gəlinə avtomatik mülkiyyət payı vermir. Lakin mənzildən istifadə hüququ ayrıca hüquqi məsələdir. Bu zaman şəxsin yaşayış sahəsinə köçürülməsi, hüququn yaranma vaxtı, mülkiyyətçinin razılığı və digər hallar əhəmiyyət daşıyır. Yalnız həmin ünvanda qeydiyyatda olmaqla mənzilə sahiblik hüququ əldə etmək eyni anlayış deyil.

Boşanmadan neçə il sonra evdən pay tələb etmək olar?

Bu məqam xüsusilə vacibdir. Ailə Məcəlləsi ümumi əmlakın bölünməsi tələbləri üçün üçillik iddia müddəti nəzərdə tutur. Ancaq müddət bütün hallarda boşanma günündən hesablanmır. Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə görə, müddətin başlanğıcı şəxsin əmlak hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu günlə əlaqələndirilir. Ona görə boşanmadan üç il keçməsi hər vəziyyətdə məhkəməyə müraciət imkanının itirilməsi demək deyil.

Ev bir nəfərə, pul digərinə verilə bilərmi?

Bəli. Mənzilin fiziki olaraq iki yerə bölünməsi mümkün olmadıqda məhkəmə onun tərəflərdən birinə verilməsi, digərinə isə payına uyğun kompensasiya ödənilməsi məsələsini həll edə bilər. Əmlak bölgüsündə alqı-satqı müqavilələri, bank köçürmələri, çıxarışlar, kredit sənədləri və təmir xərclərini təsdiqləyən sübutlar mühüm rol oynayır. Nəticə olaraq, Azərbaycanda boşanma zamanı evin taleyini yalnız çıxarışda yazılan ad müəyyən etmir. Mənzilin əldə edilmə tarixi, vəsaitin mənbəyi, nikah müqaviləsi, uşaqların mənafeyi və digər hüquqi hallar nəzərə alınır. Buna görə boşanma ərəfəsində sənədləri toplamaq və hüquqi məsləhət almaq sonradan yarana biləcək ciddi mübahisələrin qarşısını ala bilər.