17 Noyabr – Azərbaycanın milli azadlıq mübarizəsinin tarixi günü
17 Noyabr – Azərbaycanın milli azadlıq mübarizəsinin tarixi günü
Bu gün, noyabrın 17-də Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur.
Xpress.az xatırladır ki, bu əlamətdar gün 1988-ci ildə Bakıda geniş vüsət alan milli-azadlıq hərəkatı ilə bağlıdır. Həmin dövrdə Dağlıq Qarabağ ətrafında yaranmış vəziyyət, Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və SSRİ rəhbərliyinin hadisələrə münasibəti ölkədə ciddi narazılığa səbəb olmuşdu.
1988-ci il noyabrın 17-də Bakının indiki Azadlıq meydanında (keçmiş Lenin meydanı – red.) minlərlə insanın iştirakı ilə kütləvi mitinqlər başladı. Aksiyalarda Moskvanın Azərbaycana qarşı siyasətinə etiraz edilir, ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunması və milli hüquqların təmin olunması tələb edilirdi. Həmin mitinqlər milli özünüdərkin güclənməsində və xalqın müstəqillik istəyinin açıq şəkildə ifadə olunmasında mühüm rol oynadı.
Dekabrın əvvəllərində SSRİ-nin daxili qoşunları meydandakı aksiyaları zor gücünə dağıtsa da, milli-azadlıq hərəkatını dayandırmaq mümkün olmadı. Xalqın azadlıq və müstəqillik tələbləri getdikcə daha geniş miqyas aldı.
1989-cu il sentyabrın 23-də Azərbaycan SSR Ali Soveti Azərbaycanın suverenliyi haqqında Konstitusiya Qanununu qəbul etdi. Bu proses ölkədə müstəqillik meyillərinin gücləndiyini göstərirdi. Lakin SSRİ rəhbərliyi xalqın azadlıq iradəsini hərbi müdaxilə ilə boğmağa çalışdı. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet qoşunlarının Bakıya yeridilməsi nəticəsində çoxsaylı dinc sakin həlak oldu və yaralandı. Qanlı Yanvar faciəsi xalqın müstəqillik əzmini sarsıda bilmədi, əksinə, imperiyaya qarşı müqaviməti daha da gücləndirdi.
Milli dövlətçilik ideyalarının inkişafında 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin yeni tərkibdə keçirilən ilk sessiyası da mühüm yer tutur. Ümummilli lider Heydər Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən sessiyada muxtar respublikanın adından “sovet” və “sosialist” sözlərinin çıxarılması barədə qərar qəbul edildi.
Həmin sessiyada Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi barədə qərar verildi və onun bütün Azərbaycanda dövlət bayrağı kimi tanınması üçün Ali Sovet qarşısında vəsatət qaldırıldı. Bu addım milli dövlətçilik ənənələrinin bərpası istiqamətində mühüm tarixi hadisə idi.
Nəhayət, 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Beləliklə, 1988-ci ildə xalq hərəkatı ilə başlanan müstəqillik mübarizəsi öz tarixi nəticəsinə çatdı.
Milli Dirçəliş Günü 1992-ci ildə rəsmi bayram kimi təsis edilib və hər il noyabrın 17-də qeyd olunur.
Bu gün Azərbaycanın müstəqillik tarixində yeni mərhələ də yaşanır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi nəticəsində torpaqlarımızın böyük hissəsi işğaldan azad edildi. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağda həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə Azərbaycanın bütün ərazilərində suverenliyi bərpa olundu.
23 saatdan bir qədər artıq davam edən əməliyyatlar zamanı Ermənistan silahlı qüvvələrinin birləşmələrinin mövqeləri və hərbi infrastrukturu zərərsizləşdirildi. Nəticədə separatçı qüvvələr təslim oldu və bölgədə Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bərpası təmin edildi.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı davam edir. Beləliklə, 1988-ci ildə milli azadlıq iradəsinin nümayiş etdirildiyi tarixi mübarizə bu gün suveren və müstəqil Azərbaycanın inkişafı, ərazi bütövlüyünün təmin olunması və azad edilmiş torpaqların dirçəldilməsi ilə yeni məzmun qazanır.