Metro tikintisi binanı çökdürdü? – Mütəxəssis səbəbləri açıqladı
Gebzədə çökmüş 7 mərtəbəli bina, sütunlardakı şaquli iflas və dayaz təməl səbəbindən dağıldı.
Antalya Belek Universitetinin müəllimi Hasan Özcan, tikinti təhlükəsizliyindəki səhlənkarlıqların həmişə ciddi nəticələr doğurduğunu vurğuladı.
Kocaelinin Gebze rayonunda 7 mərtəbəli binanın çökməsi, Türkiyədə bir daha tikinti təhlükəsizliyi problemini gündəmə gətirdi.
Antalya Belek Universitetinin müəllimi Hasan Özcan, faciənin sütunlardakı şaquli iflas və təməl qüsurları nəticəsində baş verdiyini açıqladı.
Hasan Özcan bildirib ki, çöküş iki əsas zəiflik zəncirindən qaynaqlanıb:
binanın daşıyıcı sistemindəki şaquli iflas və təməl/torpaq qüsurlarının binanı xarici təsirlərə qarşı müdafiəsiz qoyması.
Özcan deyib:
“Zemin mərtəbədəki sütunların üz örtüyündəki şaquli uyğunsuzluq və yerindən ayrılma, artıq sütunun şaquli yükləri daşıya bilmədiyini göstərir.
Sütun qısalmağa başladıqda beton üfüqi istiqamətdə genişlənir və örtükləri çölə itələyir. Bu, binanın qəfil çökməsinə səbəb olan ən kritik siqnaldır.”
Ekspert vurğulayıb ki, sütunlardakı şaquli qısalma və üfüqi genişlənmə, binanın daşıyıcı qabiliyyətinin son həddə çatdığını göstərir:
“Belə vəziyyətdə təxliyə və binanın dərhal möhürlənməsi yeganə çıxış yoludur.”
Özcan qeyd edib ki, sütunlardakı şaquli iflas, binanın təməl problemləri ilə birləşərək faciəyə səbəb olub.
İddialara görə, bina kifayət qədər dərin təməl üzərində tikilməyib.
Bu vəziyyət, diferensial oturmalara və ətraf titrəyişlərinə qarşı dayanıqlığı zəiflədir.
Ekspert həmçinin əlavə edib ki, binaya yaxın ərazidə aparılan metro tikintisi də çökməni tətikləyə bilərdi:
“Metro qazıntıları və tunel açma zamanı torpaqda yaranan boşluqlar, dayaz təməlin olduğu yerlərdə nöqtəvi oturmalara səbəb olub.
Sütunlar bu ani və nizamsız oturmalar nəticəsində əlavə əyilmə və sürüşmə gərginliklərinə məruz qalıb.”
Tikinti təhlükəsizliyində güzəşt edilməməli olan üç əsas prinsip
Hasan Özcan bildirib ki, Türkiyədə tikinti təhlükəsizliyi üç əsas dayağa əsaslanmalıdır:
Düzgün təməl dərinliyi;
Dayaz təməl, torpaq hərəkətlərinin təsirini idarə etməyi mümkünsüz edir.
Təməl nə qədər dərin olarsa, bina bir o qədər dayanıqlı olur.
Statik hesablamalara sadiqlik:
Sütun, körpü və etriyyelər hesablanmış yükləri daşımaq üçün layihələndirilir.
Hesablardan sapmaq, binanın təhlükəsizliyini ciddi şəkildə risk altına qoyur.
Qanunsuz mərtəbələrə sıfır tolerantlıq:
Ruhsatsız əlavə mərtəbələr daşıyıcı sistemə artıq yük salır.
Özcanın sözlərinə görə, Gebzədəki sütun qısalması, çox güman ki, qanunsuz mərtəbələrin yaratdığı əlavə yüklərdən qaynaqlanıb.
Mütəxəssis xəbərdarlığı: Kiçik siqnallar belə laqeyd qalmasın
Özcan xəbərdarlıq edib ki, tikinti təhlükəsizliyinə laqeyd yanaşmaq yeni faciələrə yol aça bilər:
“Divar örtüyündəki cüzi uyğunsuzluq belə, düzgün statik hesablamalar, kifayət qədər dərin təməl və qanunsuz mərtəbələrin qarşısının alınması ilə faciənin qarşısını ala bilər.
Bu üç prinsipdən güzəşt etmək, birbaşa insan təhlükəsizliyinə xəyanətdir".
Hasan Özcan,
İnşaat Mühəndisi, Anlatla Belek Universitetinin müəllimi.
