Yuxu yalnız dincəlmək üçün deyil

Yuxu vəziyyətimiz sağlamlığımız haqqında düşündüyümüzdən daha çox şey deyir

Son zamanlar sosial mediada yayılan videolarda iddia olunur ki, yatdığımız vəziyyət stress səviyyəmizi, əhval-ruhiyyəmizi və hətta şəxsiyyətimizi əks etdirir. Məsələn, arxası üstə yatanların özünəinamlı, döl vəziyyətində yatanların isə narahat olduğu qeyd edilir. Lakin yuxu mütəxəssisləri bu şərhlərə ehtiyatla yanaşmağı tövsiyə edir. Elm göstərir ki, yuxunun keyfiyyəti və müddəti əslində insan sağlamlığı üçün əsas göstəricilərdir.

Yuxu keyfiyyəti, vəziyyəti deyil

Tədqiqatlar yuxu vəziyyəti ilə əhval-ruhiyyə arasında güclü və birbaşa əlaqə olmadığını göstərir. Aparıcı mütəxəssislər, o cümlədən yuxu üzrə tədqiqatçı Bruce Tammelin, yuxu vəziyyətini psixoloji analiz üçün əsas göstərici hesab etməyin düzgün olmadığını bildirir. Onun sözlərinə görə, mövcud elmi dəlillər yuxu mövqeləri ilə zehni sağlamlıq arasında etibarlı əlaqəni təsdiqləmir.

Əsas diqqət isə yuxunun müddəti, dərinliyi və fasiləsizliyi kimi faktorlar üzərindədir.

Yuxunun sağlamlıq üçün rolu

Mütəxəssislər bildirirlər ki, yuxu bədənin və beynin bərpa prosesi üçün kritikdir. Keyfiyyətli yuxu aşağıdakı sahələrdə mühüm rol oynayır:

• Beyin gün ərzində yığılan toksinləri təmizləyir.

• Bioloji ritmi balanslaşdıraraq hormon ifrazını və immuniteti tənzimləyir.

• Dərin və fasiləsiz yuxu stresslə mübarizə qabiliyyətini artırır.

• Uzunmüddətli yuxu pozuntuları narahatlıq və depressiya riskini yüksəldir.

Bu səbəbdən mütəxəssislər əhval-ruhiyyəni anlamaq üçün “necə yatdığımıza” deyil, “nə qədər yaxşı yatdığımıza” diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.

Stress və yuxu arasındakı əlaqə

Yuxu keyfiyyəti ilə stress arasında ikitərəfli əlaqə mövcuddur. Gündüz yaşanan güclü stress gecə yuxusuna mane olur, yuxu zamanı bədən tam rahatlaya bilmədikdə isə stress ertəsi gün daha da artır. Bu prosesdə kortizol hormonu mərkəzi rol oynayır. Uzun müddət yüksək kortizol səviyyəsi yuxu-oyanma dövrünü poza, melatonin istehsalını azalda və səthi, parçalanmış yuxuya səbəb ola bilər. Nəticədə xroniki yorğunluq, zehni bulanıqlıq və əhval-ruhiyyənin dəyişkənliyi müşahidə oluna bilər.

Gecə boyunca dişlərin qıcaması, çənə sıxılması, kabuslar və ya narahat hərəkətlər isə gündüzdən gələn stressin gecə yuxusuna keçdiyini göstərir. Bu simptomlar insanın həyatının ümumiyyətlə “stresli” olduğunu deyil, yalnız sinir sisteminin həmin anda həddindən artıq stimullaşdırıldığını əks etdirir.

Yuxu mütəxəssisləri yalnız yuxu vəziyyətinə baxaraq zehni sağlamlıq haqqında nəticə çıxarmağın doğru olmadığını bildirir. Onlar yuxu rejimlərinin yaxşılaşdırılmasının zehni rifahı artırdığını vurğulayırlar. Nizamlı və keyfiyyətli yuxu narahatlıq və əhval-ruhiyyə dəyişikliklərinin azalmasına kömək edir.

Buna görə də, sosial mediada tez-tez yayılan “yatdığın vəziyyət əhvalını göstərir” mövqeyinə deyil, yuxu müddəti, keyfiyyəti və stressin idarə olunmasına diqqət yetirmək tövsiyə olunur.