Günəş kremlərinin zərərləri:

Günəşdən qoruyucu kremlər dəri xərçəngi, günəş yanıqları və dərinin vaxtından əvvəl qocalmasının qarşısını almaq üçün geniş istifadə olunur. Bununla belə, son illərdə onların bəzi komponentlərinin sağlamlığa və ətraf mühitə təsiri ilə bağlı müzakirələr aparılır. Mövcud elmi araşdırmaların nəticələrinə əsasən mövzunu müxtəlif aspektlərdən nəzərdən keçirək.

Günəş kremlərində əsasən iki növ qoruyucu maddə istifadə olunur: kimyəvi və mineral filtrlər.

Kimyəvi filtrlərdən ən çox müzakirə olunanlar oksibenzon (oxybenzone), oktinoksat (octinoxate), homosalat (homosalate) və oktokrilen (octocrylene) maddələridir.

Araşdırmalar göstərib ki, bu maddələrin bəziləri dəri vasitəsilə qana keçə bilir. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyasının (FDA) sifarişi ilə aparılmış tədqiqatlarda bəzi filtr maddələrinin qanda ölçülə bilən səviyyələrə çatdığı müəyyən edilib. Lakin bu, həmin maddələrin insan sağlamlığı üçün təhlükəli olduğu anlamına gəlmir. Sadəcə alimlər onların uzunmüddətli təsirlərinin daha ətraflı öyrənilməsinə ehtiyac olduğunu bildirirlər.

Bəzi laboratoriya təcrübələrində oksibenzonun hormonal sistemə təsir göstərə biləcəyi ehtimalı irəli sürülüb. Ancaq insanlarda aparılmış tədqiqatlar bu təsirin real həyatda ciddi sağlamlıq problemi yaratdığını hələlik qəti şəkildə sübut etməyib.

Allergik reaksiyalar

Günəş kremlərinin ən çox rast gəlinən mənfi təsirlərindən biri allergik reaksiyalardır.

Bunlara daxildir:

Dəridə qızartı
Qaşınma
Səpkilər
Yanma hissi
Kontakt dermatit

Bu hallar daha çox həssas dərili insanlarda və tərkibində ətir, konservant və ya bəzi kimyəvi filtrlər olan məhsullarda müşahidə edilir.

Sızanaq və dəri problemləri

Yağlı və qarışıq dərisi olan insanlarda bəzi günəş kremləri:

məsamələri tıxaya,
sızanaqları artıra,
dərinin yağlanmasını gücləndirə bilər.

Bu səbəbdən dermatoloqlar "non-comedogenic" (məsamələri tıxamayan) məhsullara üstünlük verməyi tövsiyə edirlər.

Uşaqlarda istifadəsi

Mütəxəssislər 6 aydan kiçik körpələrdə günəş kremindən mümkün qədər az istifadə etməyi, əsas qorunma üsulu kimi kölgə və geyimdən yararlanmağı məsləhət görürlər.

Daha böyük uşaqlarda isə mineral filtrlər – sink oksidi və titan dioksid tərkibli məhsullar daha təhlükəsiz hesab edilir.

Mineral kremlərlə bağlı suallar

Mineral günəş kremləri əsasən:

sink oksidi (zinc oxide)
titan dioksid (titanium dioxide)

əsasında hazırlanır.

Bu maddələr ümumilikdə təhlükəsiz hesab edilir. Lakin bəzi alimlər nanoölçülü hissəciklərin tənəffüs yolu ilə orqanizmə daxil olması ehtimalını araşdırırlar. Bu risk əsasən sprey formasında olan məhsullara aiddir.

Krem formasında istifadə zamanı ciddi təhlükə sübut olunmayıb.

Ətraf mühitə təsir

Son illərdə günəş kremlərinin dəniz ekosistemlərinə təsiri də diqqət mərkəzinə düşüb.

Bəzi araşdırmalar oksibenzon və oktinoksat maddələrinin mərcan riflərinin zədələnməsinə səbəb ola biləcəyini göstərib. Bu səbəbdən bəzi turizm bölgələrində həmin maddələri ehtiva edən məhsulların satışı məhdudlaşdırılıb.

Lakin elm adamları arasında bu təsirin miqyası barədə hələ də mübahisələr davam edir.

Günəş kremindən istifadə etməməyin riski daha böyükdür

Maraqlıdır ki, elmi təşkilatların böyük əksəriyyəti belə nəticəyə gəlir:

Günəş kremlərinin mümkün mənfi təsirləri ilə bağlı araşdırmalar davam etsə də, günəş şüalarının yaratdığı risklər – xüsusilə dəri xərçəngi, melanoma, günəş yanıqları və dərinin sürətli qocalması – daha yaxşı sübut olunmuş və daha ciddi təhlükə hesab olunur.

Bu səbəbdən dermatoloqlar günəşdən qorunmaq üçün:

SPF 30 və ya daha yüksək krem istifadə etməyi,
günorta saatlarında birbaşa günəş altında qalmamağı,
papaq və qoruyucu geyimlərdən istifadə etməyi,
kremi hər 2 saatdan bir yeniləməyi tövsiyə edirlər.

Mövcud elmi məlumatlara görə günəş kremlərinin bəzi komponentləri ilə bağlı müəyyən suallar mövcuddur və araşdırmalar davam edir. Ancaq bu günə qədər gündəlik istifadə olunan günəş kremlərinin insan sağlamlığına ciddi zərər verdiyini qəti şəkildə sübut edən elmi konsensus yoxdur. Əksinə, onların faydalarının mümkün risklərdən daha çox olduğu qənaəti beynəlxalq dermatoloji qurumlar tərəfindən dəstəklənir.

Ən ehtiyatlı seçim isə sink oksidi və ya titan dioksid əsaslı, ətirsiz və həssas dərilər üçün nəzərdə tutulmuş mineral günəş kremlərindən istifadə etməkdir.