Qışda immuniteti gücləndirmək üçün nə yeməliyik? - Soyuq aylarda süfrəmizdə olmalı 10 faydalı qida
Qış aylarında soyuq hava, günəş işığının azalması və mövsümi infeksiyaların yayılması orqanizmin müdafiə sisteminə əlavə yük yarada bilər. Bu dövrdə sağlamlığı qorumağın vacib şərtlərindən biri düzgün və balanslı qidalanmadır. Bəs qışda hansı məhsulları daha çox yeməliyik və hansı qidalar immun sisteminin normal fəaliyyətini dəstəkləyir?
Mütəxəssislərin fikrincə, immunitetin normal işləməsi üçün orqanizm kifayət qədər vitamin, mineral, zülal və digər vacib qida maddələri qəbul etməlidir. Bu maddələrin böyük hissəsini gündəlik qidalanma hesabına əldə etmək mümkündür.
Qış menyusunda ilk növbədə sitrus meyvələrinə yer vermək tövsiyə olunur. Portağal, naringi, limon və qreypfrut C vitamini ilə zəngindir. Bu vitamin immun hüceyrələrinin normal fəaliyyətində iştirak edir və orqanizmin hüceyrələrini oksidləşdirici zədələnmədən qorumağa kömək edir. Xüsusilə portağal və naringi həm faydalı, həm də qış mövsümündə asanlıqla əldə edilən meyvələrdir.
Kələm, brokoli, gül kələmi və bolqar bibəri də soyuq aylarda qidalanmanın vacib hissəsi olmalıdır. Bu tərəvəzlər vitaminlər, minerallar və antioksidantlarla zəngindir. Xüsusilə qırmızı bolqar bibərində yüksək miqdarda C vitamini var. Onları gündəlik salatlara, şorbalara və tərəvəz yeməklərinə əlavə etmək orqanizmin qida maddələrinə olan ehtiyacının ödənilməsinə kömək edir.
Qışda diqqət yetirilməli digər vacib maddə D vitaminidir. Bu vitamin immun sisteminin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Günəş işığının azalması səbəbindən qış aylarında D vitamini çatışmazlığı riski arta bilər. Somon, skumbriya və sardina kimi yağlı balıqlar, eləcə də yumurta sarısı bu vitaminin təbii mənbələrindəndir. Buna görə də balığın həftəlik qidalanma rasionunda olması faydalıdır.
Bağırsaq sağlamlığı da immun sisteminin fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır. Bu baxımdan təbii qatıq və kefir xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların tərkibindəki canlı bakteriya kulturları bağırsaq mikrobiotasının sağlamlığını dəstəkləyə bilər. Şəkər əlavə edilməmiş qatıq və kefirin müntəzəm istehlakı həm də orqanizmin zülal və kalsium ehtiyacının ödənilməsinə kömək edir.
Sarımsaq və soğan da qış süfrəsinin faydalı məhsullarındandır. Onların tərkibində müxtəlif bioloji aktiv bitki birləşmələri mövcuddur. Bu məhsullar yeməklərə dad verməklə yanaşı, sağlam və müxtəlif qidalanmanın tərkib hissəsi hesab olunur. Xalq arasında sarımsağın soyuqdəyməyə qarşı təsiri geniş yayılsa da, onun infeksiyaların qarşısını tam aldığı elmi cəhətdən sübut edilməyib.
Qoz, badam, fındıq, balqabaq tumu və günəbaxan tumu da qış aylarında rasiona daxil edilməli məhsullardandır. Bu qidalar E vitamini, sink, maqnezium və faydalı yağlarla zəngindir. Sink immun hüceyrələrinin normal fəaliyyəti, E vitamini isə hüceyrələrin oksidləşdirici zədələnmədən qorunması üçün vacibdir. Gün ərzində bir ovuc duzsuz qoz-fındıq və tum istehlak etmək yaxşı seçimdir.
İmmunitet sisteminin normal fəaliyyəti üçün zülal qəbulu da vacibdir. Toyuq əti, balıq, yumurta, mərci, lobya və noxud bu baxımdan əhəmiyyətli qida mənbələridir. Zülallar immun hüceyrələrinin və anticisimlərin yaranmasında iştirak edir. Buna görə də gündəlik qidalanmada həm heyvan, həm də bitki mənşəli zülallara yer verilməsi tövsiyə olunur.
Kök, balqabaq və şirin kartof da qış menyusunda olmalıdır. Bu tərəvəzlər beta-karotinlə zəngindir. Orqanizm beta-karotini A vitamininə çevirir. A vitamini dərinin, tənəffüs yollarının selikli qişasının sağlamlığının qorunmasında və immun sisteminin normal fəaliyyətində mühüm rol oynayır.
Qaragilə, moruq, çiyələk və böyürtkən kimi giləmeyvələr də faydalı qidalar sırasındadır. Onların tərkibində antioksidantlar, polifenollar və müxtəlif vitaminlər mövcuddur. Qışda təzə giləmeyvə tapmaq çətin olduqda dondurulmuş məhsullardan istifadə etmək mümkündür. Düzgün dondurulmuş giləmeyvələr də qida dəyərinin əhəmiyyətli hissəsini qoruyub saxlayır.
Son dövrlərdə zəncəfil və zərdəçal da qış qidalanmasında tez-tez istifadə olunur. Bu ədviyyatların tərkibində antioksidant və iltihabi proseslərə təsir göstərə bilən bitki birləşmələri var. Zəncəfili çaya, zərdəçalı isə şorba və digər yeməklərə əlavə etmək olar. Bununla belə, onları infeksiyalara qarşı dərman vasitəsi hesab etmək düzgün deyil.
İmmuniteti zəiflədən qidalanma vərdişlərinə də diqqət yetirmək lazımdır
Sağlam qidalanma yalnız faydalı məhsulları istehlak etməkdən ibarət deyil. Şəkərli içkilərin, şirniyyatların, fast-food və həddindən artıq emal olunmuş məhsulların çox qəbul edilməsi balanslı qidalanmanı poza bilər. Meyvə, tərəvəz, paxlalı və tam taxıllı məhsulların az yeyilməsi isə orqanizmin vacib vitamin, mineral və liflə təminatını məhdudlaşdıra bilər.
Qışda insanların tez-tez yol verdiyi səhvlərdən biri də maye qəbulunu azaltmaqdır. Soyuq havalarda susuzluq hissi yayda olduğu qədər güclü olmaya bilər. Lakin orqanizmin suya ehtiyacı dəyişmir. Buna görə də gün ərzində kifayət qədər su içmək, həmçinin şorba və digər maye tərkibli qidalardan istifadə etmək vacibdir.
Vitamin preparatları qəbul etmək lazımdırmı?
Qış aylarında bir çox insan immunitetini gücləndirmək məqsədilə C və D vitaminləri, sink və multivitamin kompleksləri qəbul etməyə üstünlük verir. Lakin bu preparatların hər kəs üçün zəruri olduğunu düşünmək düzgün deyil.
Vitamin və mineralların çatışmazlığı immun sisteminin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Ancaq orqanizmdə çatışmazlıq olmadığı halda əlavə vitamin qəbul etmək infeksiyalardan qorunmağa zəmanət vermir. Xüsusilə D vitamini və sink preparatlarının yüksək dozada, həkim məsləhəti olmadan istifadəsi sağlamlıq üçün risk yarada bilər.
Mütəxəssislər vitamin və mineral ehtiyacının ilk növbədə düzgün qidalanma hesabına ödənilməsini, əlavə preparatların isə zərurət olduqda mütəxəssis məsləhəti ilə qəbul edilməsini tövsiyə edirlər.
Nəticə etibarilə, qışda immuniteti qorumağın əsas yolu bir və ya iki xüsusi məhsuldan istifadə etmək deyil, müxtəlif və balanslı qidalanmaqdır. Sitrus meyvələri, tərəvəzlər, balıq, yumurta, qatıq, qoz-fındıq və paxlalılar gündəlik menyuda yer almalıdır. Bununla yanaşı, kifayət qədər yatmaq, fiziki aktivliyi qorumaq, otaqları mütəmadi havalandırmaq və peyvəndləri vaxtında etdirmək də sağlamlığın qorunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Unutmaq olmaz ki, immuniteti bir gündə gücləndirən möcüzəvi qida yoxdur. Əsas nəticəni sağlam vərdişlərin davamlı olması verir.
Xpress.az