Suyu bitən şəhərlər : Dünyanın Köç Ərəsində Olan Metropolları
İnsan sivilizasiyasının gələcəyi bəlkə də Marsda deyil — Yer üzündə suyu tükənən şəhərlərdə yazılır. XXI əsrdə bəşəriyyətin ən böyük böhranı artıq enerji deyil, su böhranıdır.
Bu gün dünyanın bir çox nəhəng şəhəri “su sıfır nöqtəsi” (Day Zero) adlanan, kranlardan axan son damcıdan sonra həyatın dayanacağı mərhələyə doğru irəliləyir.
Kabil — Quruyan Şəhər
Əfqanıstanın paytaxtı Kabil sürətlə susuzluğa qərq olur. Son on ildə şəhərin yeraltı su səviyyəsi təxminən 30 metr enib. Əhalinin artması və nizamsız quyu qazıntıları nəticəsində hər il 44 milyon kubmetr artıq su çıxarılır.
Artıq Kabil haqqında “ilk müasir şəhər kimi suyu tükənə bilər” xəbərdarlıqları edilir. Bəzi məhəllələrdə kranlardan aylarla su gəlmir, minlərlə ailə isə köçməyə məcbur olur. Əgər vəziyyət belə davam etsə, şəhərin kütləvi təxliyyəsi qaçılmaz görünür.
Mexiko — Bataraq Quruyan Şəhər
Meksikanın paytaxtı həm yeraltına çökmə, həm də yeraltı suyun tükənməsi böhranı yaşayır.
20 milyon əhalisi olan bu meqapolisdə içməli suyun təxminən 40%-i köhnə boru sistemlərinə görə itkiyə gedir. Torpaq bəzi bölgələrdə ildə 30 santimetr batır, çünki su təbəqələri artıq bərpa olunmur.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir: əgər iqlim dəyişmələri və əhali artımı bu templə davam etsə, Mexico City bir gün “yaşanmaz şəhər”ə çevrilə bilər.
Bengaluru — Hindistanın “Su Startapı” Böhranı
Bir vaxtlar “Hindistanın Silikon Vadisi” adlandırılan Bengaluru indi su tankerlərinin şəhərinə çevrilib.
Çaylar quruyub, göllər çirklənib, yeraltı sular təhlükəli dərəcədə azalıb. Kəndlərdən gətirilən su tankerləri şəhərin əsas həyat mənbəyinə çevrilib.
Əgər vəziyyət dəyişməzsə, 13 milyonluq Bengalurunun bir hissəsinin təxliyyəsi gündəmə gələ bilər.
Pekin — Tükənən İmperiya Suyu
Çinin paytaxtı illərdir su qıtlığı ilə mübarizə aparır. Adambaşına düşən su miqdarı dünya ortalamasının cəmi beşdə biri qədərdir.
Pekin hökuməti min kilometrlərlə uzanan boru xətləri vasitəsilə cənubdan su daşıyır, lakin bu, dayanıqlı həll hesab edilmir.
İqlim dəyişməsi və urbanizasiya davam edərsə, yaxın illərdə Pekinin ətraf bölgələrdən kütləvi köç alması qaçılmaz ola bilər.
Tehran — Susuzluğun Astanasında
2025-ci ilin noyabrında İran rəsmiləri etiraf etdi: Tehran iki həftəyə suyu tükədə bilər.
Şəhərin əsas su mənbəyi olan Amir Kabir su anbarı hazırda tutumunun cəmi 8–9%-i səviyyəsindədir. Yağıntılar normadan 40–50% az, temperatur isə rekord səviyyədədir.
Paytaxt hər gün 3 milyon kubmetr su istehlak edir, ancaq bərpa prosesi bunun yarısı qədərdir.
Rəsmilər artıq su paylama və məhdudlaşdırma rejimi tətbiq edir, bəzi rayonlarda fasiləli su kəsintiləri baş verir.
Əgər yaxın aylarda ciddi yağış olmasa, Tehran müasir dövrün ilk böyük paytaxtı kimi məcburi təxliyyə təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq.
İstanbul — Tükənən Barajların Şəhəri
Türkiyənin ən böyük şəhəri son illərdə bir neçə dəfə su böhranının astanasına gəlib. Yağıntıların azalması və sürətli urbanizasiya barajların doluluğunu azaldır.
Hazırda vəziyyət kritik olmasa da, ekspertlər 2030-cu illərə qədər İstanbulun orta səviyyəli su riski ilə üzləşəcəyini bildirirlər.
“XXI əsrin sonuna qədər hər üç şəhərdən biri içməli su qıtlığı ilə yaşayacaq.”
Bəlkə də gələcək tarix kitablarında belə yazılacaq:
“İlk köç dalğaları Marsa yox, Yer üzünün quruyan şəhərlərindən başladı.”
