Ayın içində nə var?
Yeni elmi araşdırma Ayın quruluşu ilə bağlı illərlə davam edən mübahisələrə aydınlıq gətirib. Aparılan modelləşdirmə nəticələri Ayın daxili quruluşunun Yerə daha çox bənzədiyini və onun bərk, əsasən dəmir tərkibli nüvəyə malik olduğunu təsdiqləyib.
Ayın daxili quruluşu barədə ən dəqiq nəticə
Fransanın Milli Elmi Araşdırma Mərkəzinin (CNRS) Ay Tədqiqatları bölməsindən olan astronom Artur Briaudun rəhbərlik etdiyi qrup Ayın daxili hissəsini geniş şəkildə araşdırıb. 2023-cü ilin mayında dərc edilən bu tədqiqat Ayın nüvəsinin ərimiş maddədən ibarət olmadığını, əksinə, tamamilə bərk bir top olduğunu ortaya qoyub.
Tədqiqatın nəticələrinə görə:
Daxili bərk nüvə: ~258 km radius
Xarici maye nüvə: ~362 km radius
Nüvənin sıxlığı: təxminən 7,822 kq/m³ — dəmirə çox yaxın
Bu nəticə Ayın Yerin daxili quruluşunu xatırladan ikiqat nüvəyə malik olduğunu göstərir.
Əvvəlki qeyri-müəyyənliklər niyə yaranmışdı?
Alimlər illərdir Apollon missiyalarının seysmik məlumatlarından istifadə edirdilər, lakin o dövrün cihazları Ayın dərinliklərindən gələn seysmik siqnalları yüksək dəqiqliklə qeyd edə bilmirdi. Buna görə də Ayın nüvəsinin bərk, yoxsa maye olduğu uzun müddət dəqiq müəyyən edilə bilmirdi.
Yeni araşdırmada isə geniş məlumat bazası istifadə olunub:
Apollon seysmik məlumatları
Ay lazer ölçmə eksperimentləri
Ayın deformasiyası, sıxlığı və orbital dəyişiklikləri ilə bağlı məlumatlar
Bu kombinasiyalar Ayın daxili modellərini dəqiqləşdirməyə imkan verib.
Niyə bu kəşf mühümdür?
Bu tapıntı elmi dünyada iki kritik istiqamətdə yeni səhifə açır:
1. Ayın qədim maqnit sahəsinin sirri
Bilinir ki, Ay bir zamanlar güclü maqnit sahəsinə malik olub və bu sahə 3,2 milyard il əvvəl zəifləyib. Nüvənin bərk və maye təbəqələrdən ibarət olması bu sahənin necə yaranması və niyə yox olması barədə yeni izahlar verir.
2. Ayın yaranma tarixi və ilkin dövr bombardmanları
Model göstərir ki, Ayda bir vaxtlar aktiv mantiya dövranı olub — ağır material mərkəzə çöküb, yüngül material isə üste çıxıb. Bu proses Ayın ilk milyard ilində baş verən zərbə hadisələrinin (asteroid bombardmanları) zamanlamasını dəqiq anlamağa kömək edəcək.
NASA-nın yaxın missiyaları və Ayın dərin qatlarına yerləşdiriləcək yeni seysmik cihazlar bu nəticələri birbaşa təsdiqləyə bilər. İnsanlığın Aya yenidən ayaq basmağa hazırlaşdığı bir zamanda Ayın quruluşu ilə bağlı bu kəşf həm elmi, həm də texnoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır.
Xpress.az
