6 trilyon ton tapıldı, dünyanın taleyi dəyişəcək
Çində tapılan nəhəng qızıl mədənindən sonra dünyanın diqqəti indi də Maliyə yönəlib. Saf hidrogenin fasiləsiz axını aşkar edilib ki, bu da bütün bəşəriyyətin xilas olması deməkdir.
Çin tərəfindən kəşf edilən nəhəng qızıl yatağının ardından dünyamız indi də böyük bir enerji inqilabı ilə gündəmdədir.
Yaşam deyəndə gözümüzün önünə çox vaxt canlı mənzərələr gəlir, amma yeraltı ekosistemləri tez-tez unudulur. Halbuki bu ekosistemlər təkcə üzvi maddələri parçalamır, həm də planetimizin inkişafı üçün həyati əhəmiyyət daşıyan su və digər əsas resursları özündə saxlayır.
Bir müddət əvvəl təbii (geoloji) hidrogenin mövcudluğu aşkar edilən Mali, hazırda bütün dünyanın diqqət mərkəzindədir. Burada bir qrup alim saf hidrogenin fasiləsiz axınını müəyyən edib. Bu tapıntı, həmin strateji resursun Yer kürəsinin dərinliklərində nəhəng miqdarda mövcud ola biləcəyinə dair güclü bir işarədir.
On illərdir davam edən səssizlikdən sonra bu xəbər ABŞ Geoloji Tədqiqatlar Xidmətindən (USGS) Geoffrey Ellis və Sarah Gelman kimi tədqiqatçıların araşdırmaları sayəsində təsdiqlənib.
Son hesablamalara görə, Yer bu mənbədən 6 trilyon tona qədər ehtiyat saxlayır. Bu inanılmaz miqdar planetin qlobal enerji tələbatını tam 200 il ərzində qarşılayacaq potensiala malikdir.
Geoloji hidrogen də adlandırılan saf hidrogen, yer altında müxtəlif təbii kimyəvi proseslər nəticəsində yaranır.
Bu proseslərin ən önəmlilərindən biri yüksək təzyiq və temperatur altında dəmir baxımından zəngin mineralların su ilə reaksiyaya girdiyi serpintinləşmədir. Bu reaksiya nəticəsində molekulyar hidrogen (H₂) əmələ gəlir. Yaranan hidrogen qazı yeraltı boşluqlarda uzun müddət ərzində haps ola bilir.
Uzun illər boyu bu qazın aşağı sıxlığı səbəbilə sürətlə atmosfere yayıldığı düşünülürdü. Lakin Mali və Albaniya kimi bölgələrdə edilən çarpıcı kəşflər bunun əksini sübut etdi. Təbii hidrogen yataqları keçirməz kaya qatlarının altında milyonlarla il boyunca qapalı qalaraq böyük həcmə çata bilir. Araşdırmaçılar bu hadisənin yalnız yerli ərazilərlə məhdudlaşmadığını, qlobal miqyasda yayğın olduğunu bildirir.
Ellis və Gelman’ın araşdırmasına görə, Yer kürəsi ortalama 5,6 trilyon ton təbii hidrogenə ev sahibliyi edir. Bu nəhəng ehtiyatların cəmi 2 faizinin belə iki əsr boyunca qlobal enerji ehtiyacını ödəməyə yetəcəyi ehtimal olunur.
Lakin bu bolluğa baxmayaraq, hidrogenin çıxarılması böyük çətinliklər yaradır. Ehtiyatların çoxunun çox dərin qatlarda və ya çatılması çətin olan uzaq bölgələrdə yerləşməsi çıxarmanı çətinləşdirir. Bundan başqa, hidrogeni yeraltından səmərəli şəkildə əldə etmək üçün xüsusi texnologiyalar hələ də inkişaf mərhələsindədir.
Bu kəşf insanlığı 200 il ərzində enerji böhranından xilas edə biləcək bir ümid işığı kimi qiymətləndirilir və lityum–hidrogen batareyalarını birləşdirən layihələr kimi digər ümidverici enerji həlləri qədər həyəcan yaradır.
