Elektron cihazlarda isinmə probleminə yeni həll tapıldı
Elektron cihazların performansını azaldan əsas problemlərdən biri olan isinmə ilə bağlı diqqətçəkən yeni texnologiya hazırlanıb.
ABŞ-ın Hyuston Universitetinin (University of Houston) tədqiqatçıları istiliyin yalnız bir istiqamətdə hərəkət etməsini təmin edən innovativ üsul təqdim ediblər. “İstilik üçün diod” kimi fəaliyyət göstərən bu yanaşma smartfonlardan elektrikli avtomobillərə, peyklərdən məlumat mərkəzlərinə qədər bir çox sahədə temperatur nəzarətini köklü şəkildə dəyişə bilər.
Hazırlanan texnologiya “termal doğrultma” (thermal rectification) adlanır. Adi şəraitdə istilik hər istiqamətə yayılır. Yeni üsulda isə enerji yalnız seçilmiş istiqamətdə ötürülür, geri axının qarşısı alınır.
Alimlər bu effekti yarımkeçirici materialları maqnit sahəsi altında istifadə etməklə əldə ediblər. Maqnit sahəsi enerjinin mikroskopik səviyyədə hərəkətini dəyişdirərək radiasiya yolu ilə yayılan istiliyin dəqiq idarə olunmasına imkan verir.
Tədqiqat qrupunun üzvü, maşınqayırma və aerokosmik mühəndislik sahəsində çalışan Bo Zhao bildirib ki, bu texnologiya xüsusilə ağır şəraitdə işləyən cihazlar üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, məsələn, yüksək temperatur mühitində istifadə olunan smartfonun batareyası bu üsulla həddindən artıq isinmədən qorunaraq optimal temperaturda saxlanıla bilər.
Araşdırma bununla məhdudlaşmır. Tədqiqatçılar istiliyin qapalı sistemdə bir istiqamətdə dövr etməsini təmin edən “istilik dövriyyəçisi” (circulator) adlı yeni qurğu üzərində də çalışırlar.
Bu sistemdə istilik üç səth arasında yalnız bir istiqamətdə ötürülür — bir səthdən digərinə keçir, lakin geri qayıtmır. Beləliklə, qapalı “istilik halqası” formalaşır və enerji axını daha səmərəli şəkildə idarə olunur.
Yeni yanaşma təkcə radiasiya yolu ilə yayılan istiliyi deyil, həm də istilik ötürülməsi (keçiricilik) ilə yayılan enerjini nəzarətdə saxlamağı hədəfləyir.
Bu texnologiya xüsusilə aşağıdakı sahələr üçün perspektivlidir:
- Mikroçiplər
- Yüksək performanslı batareyalar
- Elektrikli avtomobillər
- Süni intellekt avadanlıqları
- Məlumat mərkəzləri
- Günəş şüalarına davamlı şəkildə məruz qalan peyklər
Xüsusilə kosmosda fəaliyyət göstərən peyklər üçün daxili istiliyin effektiv şəkildə xaric edilməsi və xaricdən gələn yüksək temperaturun qarşısının alınması böyük üstünlük yarada bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu yenilik gələcəkdə elektron cihazların daha təhlükəsiz, dayanıqlı və uzunömürlü olmasına ciddi töhfə verə bilər.
