Xocalı faciəsi: Tarixi yaddaş və ədalət çağırışı
Xalqımız hər il 26 fevral tarixində bəşəriyyətə qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri – Xocalı faciəsinin ildönümünü ehtiramla yad edir. 1992-ci ilin fevralında Xocalı şəhərində baş verən hadisələr nəticəsində yüzlərlə dinc sakin – qadınlar, uşaqlar və qocalar amansızlıqla qətlə yetirilmişdir. Bu faciə Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biridir.
Xocalı hadisələrinə ilk siyasi-hüquqi qiymət ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən verilmişdir. 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra o, Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atmış, bu faciənin beynəlxalq müstəvidə tanıdılması üçün ardıcıl fəaliyyət göstərmişdir.
Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılmasında Heydər Əliyev Fondunun və Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə başladılan “Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyasının xüsusi rolu olmuşdur. Bu kampaniya çərçivəsində bir sıra ölkələr və ABŞ-ın bəzi ştatları Xocalı hadisələrinə siyasi qiymət vermişdir.
2020-ci ildə Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu 44 günlük Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyümüzün bərpası istiqamətində mühüm uğurlar əldə etmişdir. 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi tam təmin olunmuş, Xankəndi və digər yaşayış məntəqələrində Azərbaycan bayrağı ucaldılmışdır.
Vətən müharibəsi dövründə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Gəncə, Bərdə və Tərtər şəhərlərini raket atəşinə tutması nəticəsində dinc sakinlər həlak olmuşdur. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Ordusu beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsiplərinə əməl etdiyini bəyan etmişdir.
Xocalı faciəsinin təşkilində adı hallanan şəxslərdən biri olmuş və sonradan Ermənistan prezidenti vəzifəsini tutmuş Serj Sarkisyan, eləcə də Ermənistanın digər sabiq rəhbərləri, o cümlədən Robert Köçəryan ilə bağlı məsuliyyət məsələsi Azərbaycan cəmiyyətində daim gündəmdə olmuşdur.
Xocalı faciəsi xalqımızın yaddaşında silinməz iz qoymuşdur. Bu hadisələrin obyektiv araşdırılması, tarixi həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və ədalətin təmin olunması istiqamətində səylər davam etdirilir. Tarixi yaddaşın qorunması gələcək nəsillər üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında Heydər Əliyev Fondunun vitse-
Xankəndində oturub Azərbaycana meydan oxuyan, azərbaycanlıları qətlə yetirən, Xocalı soyqırımını törədənlərin bir qismi Bakıda həbsxanada saxlanılır. Onlar Azərbaycanın məhkəmələri tərəfindən qanunla layiq olduqları cəzaları aldılar. Vaxt gələcək Vətən müharibəsində qaçıb qizlənən Xocalı qatillərindən olan Sarkisyan və Köçəryan da həbs edilərək, Azərbaycan həbsxanasına salınacaq və onlar da öz layiqli cəzalarını alacaqlar.
Kamilə Əliyeva
Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, professor
