Piylənmə artır, hərəkət azalır - Ayden Özekinci detalları AÇIQLADI
Antalya Belek Universitetinin tədqiqatçısı Dr. Ayden Özekinci Xpress.az-a çıqlamasında Türkiyə Statistika Qurumunun (TÜİK) 2025-ci il Sağlamlıq Araşdırması məlumatlarını qiymətləndirərək Türkiyədə piylənmə nisbətlərinin yüksəlməyə davam etdiyini və fiziki hərəkətsizliyin ciddi bir ictimai sağlamlıq probleminə çevrildiyini söylədi.
TÜİK məlumatlarına görə 15 yaş və yuxarı fərdlərdə piylənmə nisbətinin 2022-ci ildə faiz 20,2 ikən 2025-ci ildə faiz 21,8-ə yüksəldiyini bildirən Dr. Özekinci, xüsusilə müasir həyatın gətirdiyi hərəkətsiz həyat tərzinin və qeyri-sağlam qidalanma vərdişlərinin bu artışda mühüm rol oynadığını ifadə etdi.
Qadınlarda piylənmə nisbətinin kişilərə nisbətən daha yüksək səviyyədə olduğuna diqqət çəkən Özekinci, "2025-ci il etibarilə qadınların faiz 24,8-i piylənmə kateqoriyasında yer alarkən, kişilərdə bu nisbət faiz 18,7 olaraq ölçüldü. Bu mənzərə; bioloji, hormonal və sosio-mədəni amillərin yanı sıra həyat tərzi fərqliliklərinin də təsirini ortaya qoyur" dedi.
"Fiziki hərəkətsizlik həyəcan siqnalı verir"
Araşdırmanın ən diqqət çəkən nəticələrindən birinin fiziki aktivlik çatışmazlığı olduğunu vurğulayan Dr. Ayden Özekinci, 2025-ci il məlumatlarına görə fiziki aktivliklə məşğul olmayan fərdlərin nisbətinin faiz 86,6-ya çatdığını söylədi.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının yaşlılar üçün tövsiyə etdiyi həftəlik ən azı 150 dəqiqə orta şiddətli fiziki aktivlik meyarını qarşılayan fərd nisbətinin olduqca aşağı səviyyədə qaldığını ifadə edən Özekinci, "Müntəzəm hərəkət artıq bir seçim deyil, sağlamlıq baxımından zərurətə çevrildi. Hərəkətsiz həyat tərzi piylənmə ilə birlikdə bir çox xroniki xəstəliyin də əsas səbəblərindən biridir" deyə danışdı.
"Piylənmə yalnız estetik bir problem deyil"
Piylənmənin yalnız görünüşlə bağlı bir vəziyyət olaraq qiymətləndirilməməsi lazım olduğunu bildirən Dr. Özekinci piylənmənin ürək-damar xəstəlikləri, tip 2 diabet, hipertoniya və bəzi xərçəng növləri başda olmaqla çox sayda xroniki xəstəlik üçün mühüm risk yaratdığını qeyd etdi.
Son dövrdə yayğınlaşan GLP-1 reseptor aqonisti dərmanlara da toxunan Özekinci, bu dərmanların çəki itkisində effektiv nəticələr təqdim etdiyini, lakin şüursuz istifadənin əzələ itkisi və qeyri-kafi qidalanma kimi riskləri özü ilə gətirə bildiyini söylədi.
"Qalıcı həll həyat tərzi dəyişikliyidir"
Davamlı piylənmə idarəetməsinin əsasında yetərli və tarazlı qidalanma vərdişinin yer aldığını ifadə edən Dr. Ayden Özekinci, yetərli protein qəbulu, liflə zəngin qidalanma, müntəzəm maye qəbulu və fiziki aktivliyin əhəmiyyətinə diqqət çəkdi.
Cəmiyyət sağlamlığının qorunması üçün yalnız fərdi deyil, ekoloji və ictimai siyasətlərin də gücləndirilməsi lazım olduğunu bildirən Özekinci, fiziki aktivliyi təşviq edən şəhər planlamaları, sağlam qidaya çatımlılıq və qidalanma təhsillərinin yayğınlaşdırılmasının əhəmiyyət daşıdığını ifadə etdi.
Dr. Ayden Özekinci, piylənmə ilə mübarizədə qısamüddətli həllər əvəzinə davamlı həyat tərzi dəyişikliklərinə fokuslanılması lazım olduğunu vurğulayaraq, "Fərd, cəmiyyət və dövlət siyasətlərinin eyni hədəf istiqamətində hərəkət etməsi lazımdır" dedi.
