Azərbaycan Ordusunun Şanlı İnkişaf Yolu və Güclənmə Mərhələləri
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika olmaqla yanaşı, yarandığı ilk günlərdən etibarən milli ordu quruculuğuna xüsusi önəm vermişdir. 1918-ci il iyunun 26-da hökumətin qərarı ilə Müsəlman Korpusunun adı dəyişdirilərək Əlahiddə Azərbaycan Korpusu yaradıldı. Bununla da milli silahlı qüvvələrin formalaşdırılmasının əsası qoyuldu. Lakin cəmi 23 ay fəaliyyət göstərən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ordu quruculuğu prosesi dayandırıldı.
1969-cu ildə ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməsi ilə milli hərbi kadrların hazırlanması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Onun qətiyyəti və siyasi iradəsi nəticəsində 1971-ci ildə Cəmşid Naxçıvanskinin adını daşıyan hərbi məktəb fəaliyyətə başladı. Bu təhsil ocağı milli zabit kadrlarının yetişdirilməsində mühüm rol oynadı, gənclərin hərb peşəsinə marağını artırdı. Eyni zamanda azərbaycanlı gənclərin Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində, Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində və SSRİ-nin digər nüfuzlu hərbi məktəblərində təhsil almaları üçün geniş imkanlar yaradıldı.
1993-cü ildə Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışından sonra ordu quruculuğu dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. 1994-cü ildə Ermənistanla atəşkəs sazişinin imzalanmasından sonra Silahlı Qüvvələrin formalaşdırılması sürətləndirildi, ordunun maddi-texniki bazası möhkəmləndirildi və peşəkar hərbi sistemin yaradılması istiqamətində mühüm islahatlar həyata keçirildi.
Ulu öndər Heydər Əliyevin 22 may 1998-ci il tarixli Fərmanına əsasən, 26 iyun Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü elan edildi və qeyri-iş günü kimi təsis olundu. Hərbi təhsil sisteminin inkişafına xüsusi diqqət yetirilərək 1999-cu ildə Hərbi Akademiya yaradıldı, sonrakı illərdə isə Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən ali hərbi təhsil müəssisələri yenidən təşkil olundu.
1990-cı illərin ortalarından etibarən Azərbaycan NATO ilə əməkdaşlığa başladı. Bu əməkdaşlıq ordunun modernləşdirilməsinə, şəxsi heyətin peşəkarlığının artırılmasına və müasir hərbi standartların tətbiqinə mühüm töhfə verdi. Azərbaycan hərbçiləri Kosovoda, Əfqanıstanda və İraqda beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda uğurla iştirak edərək zəngin təcrübə qazandılar.
Müdafiə sənayesinin inkişafı da ordu quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən biri oldu. Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin yaradılması nəticəsində yüzlərlə müdafiə təyinatlı məhsulun istehsalına başlanıldı və Azərbaycan Ordusunun yerli istehsal hesabına silah və hərbi texnika ilə təminatı genişləndirildi.
Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki təminatı daha da gücləndirildi, müasir silah və texnika alınaraq ordunun döyüş qabiliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə artırıldı. Hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi də daim diqqət mərkəzində saxlanıldı.
Bu gün Azərbaycanın hərbi sənayesi ordunu müxtəlif təyinatlı silahlar, zirehli texnikalar və pilotsuz uçuş aparatları ilə təmin edir. Azərbaycan Ordusu Quru Qoşunları, Hərbi Hava Qüvvələri, Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları və Hərbi Dəniz Qüvvələrindən ibarət olmaqla regionun ən güclü ordularından biri hesab edilir.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında işğal altında olan torpaqların böyük hissəsini azad edərək tarixi Zəfər qazandı. Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, xalqın birliyi və dövlət rəhbərliyinin qətiyyətli siyasəti nəticəsində ölkəmiz öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində mühüm uğur əldə etdi.
Vətən müharibəsindən sonra ordu quruculuğunda yeni mərhələ başlandı. Yeni hərbi hissələr, o cümlədən komando birlikləri yaradıldı, ordunun Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin müasir standartlarına uyğunlaşdırılması istiqamətində geniş islahatlar həyata keçirildi. 2022-ci ildə Milli Müdafiə Universitetinin yaradılması hərbi təhsil sisteminin inkişafında mühüm addım oldu.
Vətən müharibəsində göstərilən igidliyə görə "Zəfər", "Qarabağ" ordenləri və digər yeni təsis olunmuş orden və medallarla minlərlə hərbi qulluqçu təltif edildi. Bu mükafatlar Azərbaycan əsgərinin şücaətinə verilən yüksək dövlət qiymətidir.
Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində tətbiq etdiyi müasir döyüş taktikası beynəlxalq hərbi ekspertlər tərəfindən də maraqla öyrənilmiş, bir sıra xarici hərbi təhsil müəssisələrində təhlil edilmişdir. Bu, ordumuzun peşəkarlığının və müasir döyüş hazırlığının göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir.
44 günlük Vətən müharibəsi həm də xalq–ordu–dövlət birliyinin parlaq nümunəsinə çevrildi. Azərbaycan xalqı öz ordusuna inanaraq onun yanında oldu və bu birlik tarixi Zəfərin əsas amillərindən birinə çevrildi.
Bu gün Azərbaycan Ordusu müasir silahlanmaya, yüksək döyüş hazırlığına və peşəkar şəxsi heyətə malik güclü hərbi qüvvədir. Dövlətimizin həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət nəticəsində Silahlı Qüvvələrimizin inkişafı davam edir və ölkəmizin təhlükəsizliyinin etibarlı təminatçısı kimi öz missiyasını uğurla yerinə yetirir.
Kamilə Əliyeva
Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, professor
