Kinoçuların gözü aydın — bəs kinonun?
Xalq artisti Şəfiqə Məmmədova Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri seçildi.
İndi yəqin ki, ənənəvi cümlələri eşidəcəyik: kinoçuların gözü aydın, nəhayət, qalmaqallar bitəcək, kinonun üzərindən qara buludlar çəkiləcək...
Amma mənim ağlıma başqa sual gəlir:
Şəfiqə Məmmədova Azərbaycan kinosuna bundan sonra nə verə biləcək?
Bu sual sənətkarın yaradıcılığına hörmətsizlik deyil. Əksinə, məsələni şəxsdən çıxarıb instituta gətirmək cəhdidir.
Şəfiqə Məmmədova Azərbaycan teatr və kinosunun tanınmış simalarından, böyük aktrisalarından biridir. Onun sənətdəki xidmətlərini müzakirə etməyə ehtiyac yoxdur. Amma kino ittifaqına rəhbərlik başqa məsələdir. Kino artıq yalnız rejissor, aktyor və operatorun bir araya gəlib film çəkməsi deyil. Burada beynəlxalq əlaqələr, prodüserlik, müəllif hüquqları, kino bazarı, festival siyasəti, yeni texnologiyalar, gənc kadrların hazırlanması, ssenari sənayesi, xarici platformalara çıxış, tamaşaçı araşdırmaları və daha çox şey var.
Deməli, sual "Şəfiqə Məmmova yaxşı sənətkardırmı?" deyil.
Sual budur: O, bu gün Azərbaycan kinosunun qarşısında dayanan problemləri həll edə biləcək yeni idarəçilik modeli qura biləcəkmi?
Çünki Azərbaycan kinosunun əsas problemi bir sədrin dəyişməsi ilə həll olunacaq qədər sadə deyil.
Bu gün Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının özünün açıqladığı fəaliyyət istiqamətlərinə baxanda kino təhsili, milli filmlərin təbliği, festivalların dəstəklənməsi, kino nəşrləri, ssenari müsabiqələri və kinematoqrafçıların sosial müdafiəsi kimi kifayət qədər ciddi sahələr görünür.
Bunların hamısı vacibdir.
Amma bir sual yenə qalır:
Bunları niyə məhz bu formada edən quruma ehtiyacımız var?
AKİ-nin kökü 1963-cü ilə gedib çıxır. Sovet dövründə kino ittifaqları yalnız peşəkarların yaradıcı birliyi deyildi; bütövlükdə həmin dövrün mədəni sisteminin bir hissəsi idi.
İndi isə başqa ölkə, başqa iqtisadiyyat, başqa kino bazarı, başqa texnologiya, başqa tamaşaçı var.
İnternet var. Netflix var. YouTube var. Müstəqil prodakşn şirkətləri var. Beynəlxalq film festivalları var. Kino Agentliyi var. Özəl kino məktəbləri, festival təşkilatçıları, prodüserlər, ssenaristlər və yeni nəsil rejissorlar var.
Belə bir dövrdə 1960-cı illərin təşkilati modelindən gələn "ittifaq" anlayışını olduğu kimi saxlamaq nə qədər doğrudur?
Mən "Kinematoqrafçılar İttifaqı ləğv edilməlidir" deməzdim.
Mən deyərdim ki, ittifaq özünü yenidən icad etməlidir.
Əgər bu qurum yalnız tədbir keçirəcək, yubileyləri qeyd edəcək, kino xadimlərinə fəxri adlar və mükafatlar ətrafında görünəcək, köhnə münasibətləri qoruyacaqsa, onun mövcudluğunun mənası getdikcə azalacaq.Bu gün Şəfiqə Məmmovanın qarşısında əslində çox maraqlı bir imkan var. O, öz sədrliyini "köhnə ittifaqın növbəti rəhbəri" kimi deyil, köhnə ittifaqı XXI əsrin kino institutuna çevirən şəxs kimi tarixə yaza bilər.
Bunun üçün isə ilk növbədə kreslonu deyil, funksiyanı dəyişmək lazımdır.
Kinoçuların gözü aydın deməyə hələ tezdir.
Əvvəl baxaq görək, kinonun gözü nə vaxt açılacaq.
Günel Musa
