Özümüzünküləri unudub, yad bayramlara qucaq açırıq
Son günlər sosial platformalarda Bakıda Halloween bayramına marağın artması diqqət çəkir. Müxtəlif əyləncə məkanlarının, restoranların, gecə klublarının və hətta bəzi təhsil müəssisələrinin bu münasibətlə xüsusi tədbirlər təşkil etməsi artıq müşahidə olunan tendensiyadır. Balqabaq fiqurları, qorxunc maskalar, vampir və cadugər kostyumları, müxtəlif dekorasiyalar və xüsusi əyləncə proqramları...
İlk baxışdan bunların hamısı adi əyləncə təsiri bağışlaya bilər. İnsanların geyim seçiminə, əylənmək istəyinə və fərdi zövqünə müdaxilə etmək doğru olmaz. Lakin məsələ təkcə bir gecəlik əyləncədən ibarət deyil. Əsas sual budur: Azərbaycan cəmiyyətində Halloween-ə göstərilən bu marağın arxasında nə dayanır və biz başqa mədəniyyətlərdən nəyi, hansı məqsədlə mənimsəyirik?
Öz mədəniyyətimizi tanıtmadan başqasının bayramını mənimsəmək
Halloweenin Azərbaycanda yayılmasını yalnız qloballaşmanın təbii nəticəsi kimi izah etmək məsələnin mahiyyətini tam açmır. Burada daha ciddi bir problem var: xarici mədəniyyət nümunələrini mənimsəməyə göstərdiyimiz həvəsin öz milli-mədəni irsimizin təbliğinə münasibətdə eyni səviyyədə görünməməsi.
Əslində, Halloweenin tarixi kökləri qədim keltlərin Samhain mərasiminə gedib çıxır. Sonrakı əsrlərdə xristian ənənələri ilə əlaqələnən bu gün zamanla xüsusilə ABŞ-da kütləvi əyləncə mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrilib.
Başqa sözlə, Halloween artıq bir çox insan üçün dini və ya tarixi mahiyyətindən daha çox, istehlak və əyləncə mədəniyyətinin məhsuludur. Bu məhsulun qlobal bazarda uğur qazanmasının əsas səbəblərindən biri də onun kino, televiziya, sosial şəbəkələr və reklam sənayesi vasitəsilə davamlı şəkildə təbliğ edilməsidir.
Məhz burada Azərbaycan cəmiyyəti üçün düşündürücü məqam ortaya çıxır. Biz başqa ölkələrin mədəniyyətini öyrənməli, fərqli ənənələrə hörmətlə yanaşmalı və dünyaya açıq olmalıyıq. Ancaq dünyaya açıq olmaqla öz mədəni kimliyinə laqeyd qalmaq eyni şey deyil.
Azərbaycanın özünün zəngin folkloru, mifoloji obrazları, xalq mərasimləri və mövsümi bayramları var. Novruz, Xıdır Nəbi, Qodu-qodu mərasimi, müxtəlif bölgələrimizə məxsus xalq oyunları və inancları yalnız etnoqrafik material deyil, həm də müasir mədəniyyət sənayesi üçün böyük potensialdır. Bəs niyə bu zənginlikləri müasir əyləncə formatına çevirmək, beynəlxalq auditoriyaya təqdim etmək və gənclər üçün cəlbedici etmək istiqamətində Halloween qədər sistemli fəaliyyət görə bilmirik?
Məsələn, Qodu-qodu mərasimi əsasında maraqlı tematik tədbirlər təşkil etmək, milli folklor personajlarımızı müasir animasiya və kino məhsullarına çevirmək, Novruz ənənələrini beynəlxalq festival formatında təqdim etmək mümkündür. Bunun üçün nə yeni mədəniyyət icad etməyə, nə də başqasının ənənəsini təqlid etməyə ehtiyac var.
Digər tərəfdən, Halloweenin məktəbəqədər təhsil müəssisələrində və məktəblərdə təbliği də müzakirə olunmalı məsələdir. Uşaqların dünyagörüşünün formalaşdığı yaş dövründə hər hansı bir mədəniyyət nümunəsinin təqdimatı müəyyən pedaqoji yanaşma tələb edir. Xüsusilə qorxulu obrazların, ölüm və fövqəltəbii hadisələrlə bağlı simvolların uşaqlara hansı formada təqdim edildiyi nəzərə alınmalıdır. Uşağın psixoloji xüsusiyyətləri, valideynlərin mövqeyi və təhsil müəssisəsinin məqsədi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Burada məqsəd Halloweenin qadağan edilməsini tələb etmək deyil. Yetkin insanların özəl həyatında hansı əyləncə tədbirində iştirak etməsi onların şəxsi seçimidir. Ancaq şəxsi əyləncənin cəmiyyətin, xüsusilə də uşaqların mədəni tərbiyəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi başqa məsələdir.
Bir məqam da var: milli-mənəvi dəyərlərdən danışmaq yalnız xarici mədəniyyət nümunələrini tənqid etməklə məhdudlaşmamalıdır. Əgər biz öz mədəniyyətimizi qorumaq istəyiriksə, onu sadəcə keçmişin yadigarı kimi təqdim etməməliyik. Onu müasirləşdirməli, kommersiya baxımından cəlbedici etməli, gənclərin maraq dairəsinə uyğunlaşdırmalı və beynəlxalq miqyasda tanıtmalıyıq.
Çünki müasir dünyada mədəniyyət təkcə qorunmaqla deyil, həm də təqdim edilməklə yaşayır. Hansı mədəniyyət daha yaxşı təqdim olunur, daha maraqlı məhsula çevrilir və daha geniş auditoriyaya çatdırılırsa, onun təsir imkanları da artır.
Nəticə etibarilə, problem Halloweenin Azərbaycanda keçirilməsində deyil. Problem öz mədəni sərvətlərimizi dünyaya təqdim etmək əvəzinə, hazır şəkildə təqdim olunan yad mədəniyyət məhsullarının istehlakçısına çevrilməyimizdədir.
Bəlkə də, hər il oktyabrın sonunda özümüzə bir sual verməliyik: niyə başqa xalqların mədəniyyətini bu qədər həvəslə mənimsəyirik, amma öz mədəniyyətimizi eyni həvəslə müasir dünyanın bir parçasına çevirə bilmirik?
