Məktəbli formasının keçmişi, bu günü və gələcəyi
Vahid məktəbli forması təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyimində vahidlik yaratmaq məqsədilə tətbiq olunan geyim qaydasıdır. Bu ənənə uzun tarixi inkişaf yolu keçmiş və zamanla müxtəlif ölkələrin təhsil sisteminin bir hissəsinə çevrilmişdir. Məktəbli formasının yaranmasının əsas səbəbləri məktəbdə nizam-intizamı qorumaq, şagirdlər arasında geyim fərqlərini azaltmaq və məktəbə aidiyyət hissini gücləndirmək olmuşdur.
Məktəbli formasının ilk nümunələri XVI əsrdə İngiltərədə meydana gəlmişdir. 1552-ci ildə Londonda fəaliyyətə başlayan Christ’s Hospital məktəbində şagirdlər üçün xüsusi geyim qaydaları tətbiq olunurdu. Sonrakı əsrlərdə İngiltərənin digər məktəblərində də vahid geyim ənənəsi yayılmağa başladı. XIX əsrdə məktəbli forması bir çox təhsil müəssisəsində geniş istifadə edilirdi.
XX əsrdə məktəbli forması müxtəlif ölkələrdə fərqli şəkildə inkişaf etdi. Sovet İttifaqında 1949-cu ildə vahid məktəbli geyiminin tətbiqi yenidən genişləndirildi. Oğlanlar əsasən tünd rəngli kostyum və köynək, qızlar isə don və önlük geyinirdilər. Bu geyimlər şagirdlərin xarici görünüşündə vahidlik yaratmaq və məktəb qaydalarına əməl olunmasını təmin etmək məqsədi daşıyırdı.
Azərbaycanda məktəbli formasının inkişafı ölkənin təhsil tarixi ilə sıx bağlıdır. Sovet dövründə məktəblərdə vahid geyim qaydaları tətbiq edilirdi. Müstəqillik dövründə isə məktəbli geyimlərinin forması və tətbiqi ilə bağlı yeni yanaşmalar meydana gəldi. 2007–2008-ci tədris ilindən etibarən Azərbaycanda məktəbli geyimlərinin vahidləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıldı. 2022-ci ildə dövlət ümumi təhsil müəssisələri üçün məktəbli geyimlərinin modelləri ilə bağlı yeni qərarlar qəbul edildi və yeni formaların tətbiqinə başlanıldı.
Vahid məktəbli formasının bir sıra üstünlükləri vardır. İlk növbədə, forma şagirdlər arasında geyimə görə yaranan fərqləri azaltmağa kömək edir. Həmçinin məktəbdə nizam-intizamın qorunmasına, kollektiv ruhunun güclənməsinə və şagirdlərin özlərini məktəb icmasının üzvü kimi hiss etmələrinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, məktəbli forması rahat, keyfiyyətli və mövsümə uyğun olmalıdır. Şagirdlərin sağlamlığı və hərəkət rahatlığı da geyim seçimi zamanı nəzərə alınmalıdır.
Aparılan araşdırma göstərir ki, vahid məktəbli forması uzun tarixi inkişaf nəticəsində formalaşmışdır. Onun əsas məqsədi məktəb mühitində vahidlik, nizam-intizam və bərabərlik prinsiplərini gücləndirməkdir. Azərbaycanda da məktəbli forması təhsil mədəniyyətinin mühüm elementlərindən biri hesab olunur. Müasir dövrdə məktəbli formasının həm səliqəli görünüşə, həm də şagirdlərin rahatlığına xidmət etməsi vacibdir.
Xpress.az
