NASA-nın Ayda hidrogen bombası partlatmaq planının əsl səbəbi məlum olub
ABŞ-ın 1950-ci illərdə Ayda hidrogen bombası partlatmağı nəzərdə tutan A119 layihəsi ilə bağlı yeni təfərrüatlar üzə çıxıb. Mütəxəssislərin ciddi xəbərdarlıqlarından sonra dayandırılan bu plan, Soyuq Müharibə dövründə iki supergüc arasındakı kəskin rəqabətin miqyasını ortaya qoyur.
1950-ci illərin gərgin geosiyasi ab-havasında ABŞ və Sovet İttifaqının yarış meydanı təkcə Yer üzünü deyil, həm də kosmosu əhatə edirdi. NASA-nın bu gün elmi araşdırmalar və insanlı missiyalarla Aya qayıdışı gündəmdə olsa da, həmin dövrdə daha radikal bir ideya ciddi şəkildə nəzərdən keçirilirdi: Ay səthində hidrogen bombası partlatmaq. Bu qəribə səslənən plan heç vaxt həyata keçirilməsə də, dövrün siyasi psixologiyasını anlamaq üçün diqqətçəkən nümunədir.
A119 layihəsi: Ayda nüvə partlayışı ssenarisi
Soyuq Müharibənin qızğın çağında ABŞ, Sovet İttifaqının kosmos sahəsində sürətlə artan nailiyyətlərinə — xüsusilə “Sputnik-1”in buraxılmasına — təəssürat yaradan cavab yolları axtarırdı. Bu çərçivədə hazırlanmış A119 layihəsi ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Ayda nüvə silahının partlamasının mümkün təsirlərini araşdırmaq məqsədi ilə yaradılmış məxfi proqram idi.
Məxfilikdən çıxarılan sənədlər göstərir ki:
Layihə NASA tərəfindən deyil, birbaşa ABŞ ordusu tərəfindən idarə olunub.
Rəsmi elmi araşdırmalar ikinci planda idi; əsas məqsəd siyasi güc nümayişi idi.
Planın əsas hədəfləri:
Sovet İttifaqının Sputnik uğuruna parlaq, simvolik cavab vermək,
ABŞ-ın nüvə gücünü bütün dünyaya nümayiş etdirmək,
Partlayışdan yaranacaq işığın Yerdən görünməsi ilə kosmosda “üstünlük” iddiası yaratmaq idi.
Elmi komanda və təhlükəli nəticələr
Layihə üzərində çalışan mütəxəssislər arasında fizik Leonard Reiffel və gələcəkdə Nobel mükafatı laureatı olacaq gənc Carl Sagan da vardı. Onlar partlayışın Ay səthinə:
krater əmələ gətirmə,
materialın kosmosa səpələnməsi,
işıq və toz buludları yaratması
kimi təsirlərini araşdırırdılar.
Ancaq analizlər irəlilədikcə planın riskləri daha aydın görünməyə başladı:
Ay səthinə ciddi və bərpaolunmaz ziyan vurmaq riski,
Radioaktiv hissəciklərin kosmosa yayılması ehtimalı,
Beynəlxalq ictimaiyyətdə güclü neqativ reaksiya,
Partlayışın elmi dəyərinin çox məhdud olması.
Bu səbəblərdən layihə 1960-cı illərə yaxın tamamilə dayandırıldı.
