“Yanar dağ”da Qafqaz İslam Ordusunun səngərləri:

1918-ci il Azərbaycan tarixində dövlət müstəqilliyinin qorunması və Bakının azad edilməsi uğrunda mübarizənin mühüm mərhələsi kimi yadda qalıb. Həmin dövrdə Abşeron yarımadasının yüksəklikləri hərbi əməliyyatların gedişində strateji əhəmiyyət daşıyırdı. “Yanar dağ” ərazisi də bu tarixi hadisələrin coğrafi məkanlarından biri kimi diqqət çəkir.

Bakı və Abşeron istiqamətində hərbi əməliyyatların sxematik xəritəsi

1918-ci ilin siyasi-hərbi mənzərəsi

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müstəqilliyini elan etdikdən sonra ölkə mürəkkəb siyasi və hərbi vəziyyətlə üzləşdi. Bakı şəhəri bolşevik-daşnak qüvvələrinin nəzarətində idi və gənc Respublika öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərbi yardıma ehtiyac duyurdu.

Bakıdakı daşnak-bolşevik qüvvələrinə köməyə gəlmiş ingilis döyüşçüləri

Bakı neft rayonunda yanğın və tüstü mənzərəsini əks etdirən tarixi fotoşəkil

Batum müqaviləsi və Qafqaz İslam Ordusu

4 iyun 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Osmanlı dövləti arasında Batum müqaviləsi imzalandı. Müqaviləyə əsasən, Azərbaycanın müdafiəsi məqsədilə Nuru Paşanın komandanlığı altında Qafqaz İslam Ordusu yaradılıb və Azərbaycana göndərilib.

Bakıya gələn ingilis ordusunun komandanı General Denstervil

“Yanar dağ” və Abşeron yüksəkliklərinin strateji əhəmiyyəti

Bakının azad edilməsi əməliyyatında Abşeron yarımadasının yüksək nöqtələri xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Bu yüksəkliklərdən biri də “Yanar dağ” və ətraf ərazilər idi. Qafqaz İslam Ordusu Bakıya doğru irəliləyərkən burada müdafiə və hücum məqsədli səngərlər qurmuşdu.

Bakı uğrunda döyüşlərə dair əməliyyat sxemi

1918-ci ildə şəhər uğrunda döyüş zamanı Bakı yaxınlığındakı azərbaycanlı və türk əsgərləri

1918-ci ilin avqust döyüşləri

1918-ci ilin avqustunda “Yanar dağ”, Binəqədi və Digah istiqamətlərində şiddətli döyüşlər baş verdi. Qafqaz İslam Ordusunun bölmələri yüksəklikləri ələ keçirmək üçün ağır döyüşlər apararaq düşmənin müdafiə xəttini yardılar. “Yanar dağ” və Binəqədi təpələrinin nəzarətə götürülməsi Bakının azadlığına gedən yolda mühüm mərhələ oldu.

Böyük Britaniya hərbi nəqliyyat vasitəsi 1918-ci ildə Bakı cəbhəsində döyüş zamanı

Səngərlərin hərbi əhəmiyyəti

Bu ərazilərdə qurulan səngərlər əsgərlərin düşmən atəşindən qorunmasına, mövqeləri müşahidə etməsinə və hücum əməliyyatlarını daha səmərəli həyata keçirməsinə imkan verirdi. Qafqaz İslam Ordusunun türk və azərbaycanlı əsgərləri bu səngərlərdə çiyin-çiyinə vuruşaraq Azərbaycanın istiqlalı uğrunda mübarizə aparırdılar.

Səngər mövqeyində ingilis hərbi qulluqçuları əks etdirən tarixi fotoşəkil

Səngər mövqeyində olan daşnak-bolşevik əsgərləri əks etdirən tarixi fotoşəkillər

Bakının azad edilməsi

15 sentyabr 1918-ci ildə Bakı şəhəri azad edildi. Bu qələbə Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunmasında və ölkənin gələcək inkişafında mühüm rol oynadı.

AXC əsgərləri

“Yanar dağ”ın tarixi izləri

Bu gün “Yanar dağ” ərazisində qorunub qalmış səngər qalıqları həmin tarixi dövrün canlı izləri hesab olunur. Qafqaz İslam Ordusunun səngərləri yalnız hərbi mühəndislik nümunəsi deyil, həm də Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının qardaşlıq, həmrəylik və azadlıq uğrunda birgə mübarizəsinin simvoludur.