Zəfərlər və Şahəsərlər silsiləsi: Səmanı vətənə qaytaran pilot -

Qələm, güc, savaş və fırça…

SSRİ ordusunda hərbi aerodromdan SU-25 döyüş təyyarəsini qaçıran Azərbaycanlı pilot

Bəzi tarixlər var ki, təqvimin sadəcə bir yarpağı deyil, bütöv bir millətin taleyini dəyişən dönüş nöqtəsidir. 1992-ci ilin 8 apreli də Azərbaycanın hərbi aviasiya tarixinə məhz belə bir gün kimi yazıldı. Həmin gün gənc bir baş leytenant – Vaqif Qurbanov Sitalçay hərbi aerodromundan sovet ordusuna məxsus "Su-25" döyüş təyyarəsini göylərə qaldırdı. Amma bu, adi bir təlim uçuşu deyildi. Bu, müstəqilliyini yenicə qazanan, silahsız və müdafiəsiz qalmış bir xalqın harayına səmadan gələn cavab idi. Təyyarənin şturvalı arxasında əyləşən 25 yaşlı baş leytenant Vaqif Qurbanov adlı bu gənc azərbaycanlı pilotun Vətən adlı başqa bir ünvanı, başqa bir məqsədi var idi. Onunla birlikdə bu planın həyata keçirilməsində iştirak edən azərbaycanlı hərbçilər və aviasiya mütəxəssisləri də vardı. Bu, tək bir insanın deyil, ortaq məqsəd ətrafında birləşmiş insanların cəsarət və iradəsinin nəticəsi idi.

Bu hadisənin arxasında təkcə cəsarət deyil, həm də hazırlıq, hərbi bilik və riskin fərqində olmaq dayanırdı. Çünki söhbət adi bir təyyarədən deyil, müharibənin gedişində istifadə ediləcək döyüş maşınından gedirdi.

Şturvalı Vətənə tərəf çevirən pilot artıq yalnız öz taleyini deyil, Azərbaycanın hərbi aviasiya tarixində açılan yeni səhifəni də daşıyırdı.

Bir təyyarənin qanadlarında yazılan tarix məhz belə başladı.

Söhbət 1967-ci il dekabrın 30-da Bakıda dünyaya gəlmiş, əslən Tovuzun Qovlar kəndindən olan Vaqif Bəxtiyar oğlu Qurbanovdan gedir. Uşaqlıqdan göylərə uzanan arzusu onu hərbi aviasiya yoluna gətirmişdi. 1989-cu ildə Borisoqlebsk Ali Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirərək hərbi pilot kimi xidmətə başlamışdı. Sonralar Sitalçaydakı aviasiya polkunda xidmət edən gənc zabitin qarşısında həyatının ən böyük sınaqlarından biri dayanacaqdı.

Həmin illərdə Azərbaycan müharibənin ağır mərhələsini yaşayırdı. Ölkənin hərbi imkanları məhdud, cəbhədə vəziyyət gərgin, hərbi aviasiyaya ehtiyac isə həyati əhəmiyyət daşıyırdı.

Vətən üçün “oğurlanan” təyyarə...

Təsəvvür edin: 1992-ci il… Qarabağ alovlar içindədir, düşmən hər tərəfdən hücuma keçir, bizim isə havadan ordumuza dəstək verəcək bir dənə də olsun qırıcı təyyarəmiz yoxdur. Məhz belə bir ümidsiz məqamda Vaqif Qurbanov professional karyerasını və sovet rejiminin verəcəyi cəzanı deyil, öz millətinin azadlığını və xilasını hər şeydən üstün tutaraq bu tarixi addımı ataraq, hərbi təyyarəni Azərbaycana gətirdi. O, sadəcə bir təyyarə qaçırmadı, həm də öz xalqının sınmış ümidlərini səmaya qaldırdı. O təyyarə Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin ilk qaranquşu, ilk rəsmi döyüş zərbəsi oldu. Səma onun döyüş meydanına çevrildi.

Təyyarənin Azərbaycana gətirilməsi ilə Vaqif Qurbanovun missiyası bitmədi. Əksinə, onun üçün daha ağır və təhlükəli mərhələ başlandı. Artıq o, göylərdə sadəcə uçan pilot deyil, düşmən mövqelərinə zərbələr endirən, yerdə döyüşən əsgərlərin köməyinə yetişən hərbi təyyarəçi idi.

Su-25 vasitəsilə həyata keçirilən uçuşlar Azərbaycan hərbi aviasiyasının ilk döyüş səhifələrinə çevrildi. Vaqif Qurbanov Qarabağın müxtəlif istiqamətlərində döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirir, düşmənin mövqelərinə aviazərbələr endirirdi. Şuşa istiqamətindəki uçuşları da onun döyüş yolunun mühüm hissəsi idi.

Lakin müharibə qəhrəmanlıq qədər ağır itkilər də demək idi. Hər uçuş növbəti təhlükə, hər tapşırıq geri qayıtmamaq ehtimalı daşıyırdı.

Şuşanın işğalından sonra Vaqif Qurbanovun "Su-25"-lə düşmən mövqelərinə endirdiyi sarsıdıcı zərbələr, Xankəndidən İrəvana uçan qanunsuz "Yak-40" təyyarəsini səmada məhv etməsi ordumuza misilsiz ruh yüksəkliyi verdi. Şaumyan istiqamətində düşmən xəttinin yarılması və 20-yə yaxın kəndin azad edilməsi onun səmada göstərdiyi rəşadətin birbaşa nəticəsi idi. O, yerdəki əsgərimizin başı üzərində gəzən bir xilaskar mələyə çevrilmişdi. Əsgərlərimizin başı üzərində şahin tək qoruyucu kimi səmada süzülürdü.

Təəssüf ki, qəhrəmanların ömrü bəzən səmada çaxan şimşək kimi qısa, lakin parlaq olur. 1992-ci il iyunun 13-ü...

Vaqif Qurbanov həmin gün növbəti döyüş tapşırığını yerinə yetirmək üçün havaya qalxdı. Əsgəran istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edən pilotun idarə etdiyi Su-25 düşmənin atəşi nəticəsində vuruldu. Onun son uçuşu da həmin gün oldu.

Sitalçaydan Qarabağa uzanan son uçuş...

Bir vaxtlar Sitalçaydan Vətənə doğru uçan təyyarənin qanadları bu dəfə onu geri qaytara bilmədi. 1992-ci ilin 13 iyununda, Ağdamın Şelli kəndi və Naxçıvanik yaxınlığında Azərbaycan hərbi aviasiya tarixinin ən ağır, həm də ən şərəfli səhifələrindən biri yazıldı. Həmin gün səmada təkbaşına bir orduya bərabər olan baş leytenant Vaqif Qurbanov, gün ərzində düşmən mövqelərinə sarsıdıcı zərbələr endirmək üçün artıq üçüncü dəfə havaya qalxmışdı.

O, səmada son ana qədər qorxusuz və qəhrəmancasına vuruşdu. Lakin saat 16:00 radələrində idarə etdiyi "Su-25" hücum təyyarəsi düşmənin "Şilka" zenit qurğusu tərəfindən vuruldu. Vaqif peşəkar bir pilot kimi katapult etməyi, paraşütlə atılmağı bacardı. Amma amansız tale onu dostların deyil, birbaşa erməni silahlı birləşmələrinin nəzarət etdiyi xain bir əraziyə doğru apardı. Şahidlərin xatirələrində donub qalan o dəhşətli mənzərə bu gün də ürəkləri sızladır: Cəsur pilot hələ yerə enməmiş, səmada süzərkən yerdən açılan aramsız düşmən atəşi ilə həlak edildi. Azərbaycan əsgərləri onu xilas etmək üçün irəli atılsalar da, intensiv atəş altında o müqəddəs nəşi düşmən əlindən almaq mümkün olmadı. Hadisədən sonra Vaqif Qurbanovun taleyi barədə uzun illər dəqiq məlumat almaq mümkün olmamışdı. Belə ki onun sağ qalıb əsir düşməsi və ya minalanmış sahəyə düşməsi barədə müxtəxif şayiələr gəzirdi. Yalnız 7 il sonra rəsmi araşdırmalar nəticəsində onun elə həmin gün qəhrəmancasına həlak olduğu təsdiqini tapmışdır.

Amma bu hekayə burada bitmədi. Vaqif Qurbanov göylərə ucalanda, geridə cəmi 4 aylıq körpə bir qız uşağı – Sevinc qalmışdı. Atasızlığın nə olduğunu hər "ata" kəlməsi eşidəndə içindəki qəribə sızıltı ilə öyrənən o körpə böyüdü. O, sadəcə böyümədi, atasının yarımçıq qalan andını tamamlamaq üçün boy atdı. Bakı Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra könüllü olaraq Silahlı Qüvvələrin zabit hazırlığı kursuna yazıldı. Və 2015-ci ildən bəri Azərbaycan Ordusunun zabiti kimi çiyinlərində qürurla ulduzları, əynində isə atasının səmada rənginə büründüyü o polad hərbi mundiri daşıyır.

Uzun illər xalqın qəlbində gizli bir nisgilli qəhrəman kimi yaşayan Vaqif Qurbanovun adı, ölümündən 33 il sonra dövlətimiz tərəfindən rəsmi olaraq "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görüldü. Qızı Sevinc xanımın dediyi kimi: "Qızlar üçün ataları onsuz da qəhrəman olur, amma mənim atam mənim üçün xüsusi bir qəhrəmandır..."

Bu gün bizim səmamız azaddır. Və o azad səmanın hər qarışında 1992-ci ildə təkbaşına tarix yazan o "Su-25"-in də qanad səsləri var. Ruhunuz şad olsun, Böyük Pilot.

Məhluqə Nuraliyeva
Xpress.az