Eynşteyn haqlı çıxdı: Marsda zaman daha sürətlə axır
Alimlər Marsda zamanın Yerə nisbətən daha sürətli axdığını müəyyən ediblər. Bu fərq Marsın daha zəif cazibə qüvvəsinə malik olması ilə izah olunur və sutkada orta hesabla 477 mikrosaniyəyə (saniyənin milyonda biri) çatır. Bu dəqiq zaman fərqinin bilinməsi gələcəkdə Marsa gedəcək astronavtların fəaliyyəti və planetlərarası rabitə sistemlərinin sinxronlaşdırılması baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.
Eynşteyn haqlı çıxdı: Marsda zaman daha sürətlə axır
Alimlər Marsda zamanın Yerə nisbətən daha sürətli keçdiyini sübut edən diqqətçəkən bir kəşf ediblər. Yeni araşdırmaya əsasən, Marsdakı saatlar Yer vaxtı ilə müqayisədə hər 24 saatda orta hesabla 477 mikrosaniyə irəlidə gedir.
Bu zaman fərqi hətta Ayda müşahidə olunan fərqdən də xeyli böyükdür. Bu isə gələcəkdə planlaşdırılan insanlı Mars missiyaları və planetlərarası rabitə üçün yeni çətinliklər yaradır.
Zaman niyə fərqli axır?
Albert Eynşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinə görə, zamanın axın sürəti birbaşa həmin mühitdəki cazibə qüvvəsindən asılıdır. Cazibə qüvvəsi güclü olan yerlərdə saatlar daha yavaş, zəif olan yerlərdə isə daha sürətli işləyir. Məsələn, dağ zirvələrində yaşayan insanlar dəniz səviyyəsində yaşayanlara nisbətən çox cüzi də olsa daha sürətlə qocalır.
Marsda zamanın sürətlənməsinin iki əsas səbəbi var:
Zəif cazibə qüvvəsi: Marsın səthindəki cazibə qüvvəsi Yer səthindəki (dəniz səviyyəsində) cazibədən təxminən beş dəfə zəifdir. Bu, Marsda saatların daha sürətli işləməsinin əsas səbəbidir.
Orbital sürət: Planetin orbit üzrə hərəkət sürəti artdıqca zamanın axını da sürətlənir. Marsın orbital sürəti Yerinkindən aşağı olsa da, zəif cazibə qüvvəsinin təsiri bu ləngiməni böyük ölçüdə kompensasiya edir.
Planetlərarası “internet” planı
ABŞ-ın Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun (NIST) fizikləri Neil Ashby və Bijunath Patla hesablamalar apararkən Marsın Yer və Ayın cazibə təsiri nəticəsində yaranan yumurta formalı orbitini də nəzərə alıblar.
Təhlillər göstərib ki, Marsda zaman orta hesabla 477 mikrosaniyə daha sürətli axsa da, bu göstərici Mars ili ərzində gündəlik olaraq 226 mikrosaniyəyə qədər dəyişə bilir. Bu dalğalanmalar Marsın elliptik orbiti və qonşu səma cisimlərinin dəyişən cazibə təsiri ilə bağlıdır.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu nəticələr gələcəkdə Günəş Sistemi üzrə vahid zaman standartının yaradılmasına və planetlərarası “internet” üçün sürətli rabitə kanallarının qurulmasına kömək edə bilər. Lakin Patla qeyd edir ki, bu cür böyük zaman dəyişmələri dəqiq zaman sinxronizasiyasını çətinləşdirir.
