Zeytun yağı və balıq yağından qat-qat daha faydalı yağ
Tekirdağda kənd təsərrüfatı tullantılarından yüksək faydalı yağ istehsal edildi
Tekirdağda kənd təsərrüfatı tullantılarının dəyərləndirilməsi sahəsində diqqətçəkən elmi tədqiqat həyata keçirilib. Namık Kemal Universitetində çalışan alimlər Velimeşə bölgəsində ənənəvi üsulla hazırlanan bozadan təcrid edilən yerli maya növündən istifadə edərək üzüm posasından yüksək əlavə dəyərə malik “təkhüceyrəli yağ” əldə etməyə nail olublar.
Namık Kemal Universitetinin Qida Mühəndisliyi Bölməsinin müəllimi professor doktor Tuncay Gümüş və komandası tərəfindən aparılan tədqiqat TÜBİTAK-ın 1001 Proqramı çərçivəsində dəstəklənib. “Üzüm tullantılarından mayalardan istifadə etməklə yağ istehsalı” adlı layihədə üzüm emalı zamanı yaranan posanın yüksək dəyərli bir məhsula çevrilməsi əsas məqsəd kimi müəyyən edilib.
Yerli maya ilə mikrobial yağ istehsalı
Layihədə prof. dr. Tuncay Gümüşlə yanaşı, dos. dr. Deniz Damla Altan Kamer, dos. dr. Gülce Bedis Kaynarca, prof. dr. Murat Taşan və dr. Emel Yücel iştirak ediblər. 2024-cü ildən bəri aparılan tədqiqatlar nəticəsində Velimeşə bozasından əldə edilən yerli maya vasitəsilə üzüm posasından mikrobial yağ istehsalı həyata keçirilib.
Əldə olunan elmi nəticələr beynəlxalq rəyli Journal of Food Measurement and Characterization və ACS Omega jurnallarında dərc olunaraq elmi ədəbiyyata daxil edilib. Araşdırma, əlavə əkin sahəsinə ehtiyac olmadan və iqlim şəraitindən asılı olmayaraq yağ istehsalının mümkün olduğunu göstərməsi baxımından da xüsusi maraq doğurur.
1 kiloqram posadan təxminən 25 faiz yağ
Aparılan təcrübələr nəticəsində 1 kiloqram üzüm posasından təxminən 25 faiz təkhüceyrəli yağ əldə edildiyini bildirən prof. dr. Gümüş, bu yağın gələcəkdə qida əlavələri sahəsində istifadə olunmasının planlaşdırıldığını qeyd edib. Layihə üzrə patent müraciətinin də ediləcəyi bildirilib.
Gümüş vurğulayıb ki, dünya üzrə artan əhali və azalan kənd təsərrüfatı sahələri fonunda yağ tələbatının ödənilməsi üçün dayanıqlı mənbələrə yönəlmək qaçılmazdır. Kənd təsərrüfatı tullantılarının dəyərləndirilməsi ilə həyata keçirilən mikrobial yağ istehsalı həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan mühüm imkanlar yaradır.
Omega-3 və bioaktiv maddələrlə zəngin tərkib
İstehsal olunan yağın qida dəyərinin yüksək olduğunu bildirən prof. dr. Gümüş, analizlər zamanı yağın tərkibində Omega-3 və Omega-6 yağ turşuları ilə yanaşı, likopen və beta-karoten kimi bioaktiv birləşmələrin də aşkarlandığını söyləyib. Bu maddələrin antioksidant və antikanserogen xüsusiyyətləri ilə tanındığı qeyd olunub.
Araşdırmada yosunlar əvəzinə mayaların seçildiyini bildirən Gümüş deyib:
“Bölgəmizdə ənənəvi şəkildə hazırlanan bozadan yerli və endemik maya növlərini təcrid edib müəyyən etdik. Bu mayalarla yağ istehsalını reallaşdıraraq yerli resurslara əsaslanan bir istehsal modeli formalaşdırdıq.”
Digər yağlara alternativ potensial
Prof. dr. Gümüşün sözlərinə görə, bu tədqiqat gələcəkdə kənd təsərrüfatı istehsalının davamlılığına mühüm töhfə verə bilər. Qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyinin kənd təsərrüfatını çətinləşdirdiyini xatırladan alim, laboratoriya şəraitində və iqlimdən asılı olmadan istehsal aparılmasının böyük üstünlük olduğunu vurğulayıb.
Bildirilib ki, əldə edilən təkhüceyrəli yağ balıq yağı, zeytun yağı və palma yağı kimi müxtəlif xüsusiyyətlərə malik yağlara alternativ ola biləcək potensiala malikdir. Hazırda universitet–sənaye əməkdaşlığı çərçivəsində istehsalın genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir.
