Uşaqların qorxulu rəsmləri ciddi mesajdır:"valideynlər diqqətli olmalıdır! ”PSİXOLOQDAN XƏBƏRDARLIQ
Son dövrlər Azərbaycanda və xarici ölkələrdə uşaqların qorxulu, aqressiv və ölüm mövzulu rəsmlər çəkməsi ilə bağlı xəbərlər yayılır. Bəzən bu hallar ağır hadisələr – uşaqların ölməsi və ya zorakılıq törətməsi ilə əlaqələndirilir. Uşaq psixologiyası baxımından belə rəsmlər nə dərəcədə təhlükə siqnalı sayılır? Hansı hallarda bu, sadəcə emosional boşalma, hansı hallarda isə ciddi psixoloji risk göstəricisidir? Valideynlər və məktəblər nə etməlidir və nə zaman mütəxəssis müdaxiləsi vacibdir?
Psixoloq Zeynəb Ayyubova xpress.az-a açıqlamasında bildirib ki, “uşaq rəsmi diaqnoz deyil, amma mesajdır.
"Uşaqlar hisslərini hər zaman sözlə ifadə edə bilmirlər. Rəsmlər onların daxili dünyasına açılan ən təhlükəsiz pəncərələrdən biridir.”
Qorxulu, aqressiv və ya ölüm mövzulu rəsmlər avtomatik təhlükə siqnalı deyil. Xüsusilə erkən və orta yaşlı uşaqlarda bu cür rəsmlər çox vaxt:
qorxu filmi, oyun və ya sosial mediada gördüklərinin təsiri,
gündəlik stressin və qorxuların simvolik boşalması,
fantaziya ilə reallığın hələ tam ayrılmaması
ilə bağlı olur. Belə hallarda rəsmlər uşağın psixikasını qoruyan bir mexanizm – yəni emosional boşalma rolunu oynayır.
Lakin risk o zaman artır ki, rəsmlər davamlı, təkrarlanan və eyni məzmunlu olur. Əgər uşaq uzun müddət yalnız ölüm, qan, zorakılıq və ya özünə/başqasına zərər mövzularını çəkirsə və bu rəsmlər gündəlik davranışlarını da təsir edirsə, bu artıq diqqət tələb edən haldır. Xüsusilə aşağıdakı əlamətlər bir yerdə görünürsə, ciddi psixoloji riskdən danışmaq olar:
sosial çəkilmə, tək qalmaq istəyi,
aqressiv davranışın artması,
yuxu və iştaha pozuntuları,
“ölmək istəyirəm”, “hamı yox olsun” kimi ifadələr,
empatiyanın azalması və ya heyvanlara/insanlara qarşı amansızlıq.
Valideynlərin ən çox etdiyi səhv uşağı qorxutmaq, rəsmini qadağan etmək və ya “belə şeylər çəkmə” deməkdir. Bu, uşağın mesajını yox etmir, sadəcə gizlətməsinə səbəb olur. Doğru yanaşma maraqlanan, sakit və ittihamsız ünsiyyətdir. Məsələn:
“Bu rəsmdə nə baş verir?”
“Bu obraz özünü necə hiss edir?”
kimi açıq suallar uşağın daxili dünyasını anlamağa kömək edir.
Məktəblərin rolu da vacibdir. Müəllimlər və məktəb psixoloqları rəsmləri cəzalandırma obyekti kimi yox, müşahidə aləti kimi dəyərləndirməlidir. Valideyn–məktəb–psixoloq əməkdaşlığı olmadan vəziyyətin idarə olunması mümkün deyil.
Mütəxəssis müdaxiləsi aşağıdakı hallarda zəruridir:
zorakılıq və ölüm mövzuları uşağın davranışına keçir,
uşaq özünə və ya başqasına zərər verə biləcəyini ifadə edir,
travmatik hadisə (itki, zorakılıq, ağır qorxu) yaşanıb,
valideyn və müəllimlərin səylərinə baxmayaraq vəziyyət dəyişmir.
Nəticə olaraq, hər qorxulu rəsmi təhlükə kimi görmək də, heç birini ciddiyə almamaq da düzgün deyil. Əsas məsələ konteksti, təkrarlanmanı və uşağın ümumi psixoemosional vəziyyətini birlikdə qiymətləndirməkdir. Uşaqlar kömək istəyəndə bunu çox vaxt sözlə yox, rəsmlə edirlər. Böyüklərin vəzifəsi isə o rəsmlərə qorxu ilə yox, anlamaq niyyəti ilə baxmaqdır."
Afaq Qurbanzadə
