Sülh çağırışları və reallıq:

2025-ci il beynəlxalq münasibətlər tarixində gərginliyin azalmadığı, əksinə daha mürəkkəb və təhlükəli mərhələyə keçdiyi bir dövr kimi yadda qaldı. Dünyanın müxtəlif regionlarında davam edən silahlı münaqişələr bir daha göstərdi ki, qlobal sistem hələ də dayanıqlı və effektiv sülh mexanizmləri formalaşdıra bilməyib. Rusiya–Ukrayna, Fələstin–İsrail və digər münaqişələr sübut etdi ki, müharibələr artıq yalnız regional problem deyil, qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi risk mənbəyinə çevrilib. Bu ümumi mənzərənin fonunda Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində sülhə doğru atılan addımlar nadir və ümidverici nümunə kimi diqqət çəkdi.

Rusiya–Ukrayna: Uzanan müharibə, yorulan dünya

2025-ci ildə Rusiya–Ukrayna müharibəsi artıq təkcə iki dövlət arasında silahlı qarşıdurma olmaqdan çıxaraq qlobal geosiyasi balansın əsas determinantlarından birinə çevrildi. Müharibənin uzanması tərəflərin mövqelərini daha da sərtləşdirdi, diplomatik təşəbbüslər isə real nəticə vermədi. İqtisadi sanksiyalar, enerji bazarındakı qeyri-sabitlik və dərinləşən humanitar böhran təkcə Avropaya deyil, bütövlükdə dünya iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərdi. İl ərzində müharibənin dayandırılması ilə bağlı çağırışlar artsa da, 2025-ci il sülh ili deyil, qeyri-müəyyənliyin dərinləşdiyi dövr kimi yadda qaldı.

Fələstin–İsrail: Davam edən humanitar faciə

Yaxın Şərqdə Fələstin–İsrail münaqişəsi 2025-ci ildə də beynəlxalq gündəmin ən ağrılı mövzularından biri oldu. Qəzza zolağında davam edən hərbi əməliyyatlar minlərlə günahsız insanın həyatına son qoydu, humanitar böhran daha da ağırlaşdı. Müvəqqəti atəşkəslər vəziyyəti köklü şəkildə dəyişməyə yetmədi. Beynəlxalq ictimaiyyətin çağırışlarına baxmayaraq, davamlı sülh mexanizmi formalaşdırılmadı və region yenidən genişmiqyaslı müharibə riski ilə üz-üzə qaldı.

Azərbaycan–Ermənistan: Müharibədən sonra sülh axtarışı

2025-ci ilin ən mühüm siyasi proseslərindən biri Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh danışıqlarının intensivləşməsi oldu. Aktiv hərbi qarşıdurmaların olmaması və diplomatik platformalarda aparılan müzakirələr Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitlik üçün real zəmin yaratdı. Hərçənd sülh sazişi hələ tam hüquqi qüvvə almayıb, tərəflərin dialoqa üstünlük verməsi 2025-ci ili region üçün nisbi sakitlik ili kimi xarakterizə etməyə imkan verdi. Bu proses göstərdi ki, siyasi iradə mövcud olduqda, münaqişədən sülhə keçid mümkündür.

Ümumi mənzərə və nəticə

2025-ci il bir daha sübut etdi ki, müasir dünyada müharibələr yalnız silahlarla deyil, eyni zamanda informasiya, iqtisadi və diplomatik müstəvilərdə də aparılır. Böyük münaqişələr sona çatmasa da, beynəlxalq sistem üçün əsas dərs aydın oldu: güc siyasəti uzunmüddətli sabitlik yaratmır. Davamlı sülh yalnız dialoq, qarşılıqlı etimad və beynəlxalq hüquqa hörmət əsasında mümkündür.

Nəticə etibarilə, 2025-ci il müharibələrin bitmədiyi, lakin sülhün alternativsiz olduğunu açıq şəkildə göstərən il kimi tarixə düşdü.2026-cı ilə keçid dünya üçün eyni fundamental sualı yenidən aktuallaşdırdı: bəşəriyyət qarşıdurmanı davam etdirəcək, yoxsa nəhayət sülh yolunu seçəcək? Bu sualın cavabını axtararkən isə 2026-cı ilin yanvarın 3-də Venesuelada baş verən silahlı hadisələr və İranda genişmiqyaslı mitinqlər kimi faktlar ortaya çıxır, məsələnin sadəliyini pozaraq onu daha mürəkkəb bir kontekstə çəkir.

Afaq Qurbanzadə

Xpress.az