“Uşaqlar dərsdən qaçır, telefon isə onları əsir alır" Psixoloqdan sərt xəbərdarlıq
Bu gün uşaqların əksəriyyəti mobil telefonlardan demək olar ki, asılı vəziyyətə düşüb. Nəticədə dərs oxumağa maraq xeyli zəifləyib. Bu şəraitdə uşaqları dərsə həvəsləndirmək, mobil telefon asılılığını azaltmaq və onların diqqətini təhsilə yönəltmək üçün hansı effektiv üsulların tətbiq olunmalı olduğu sualı maraq doğurur.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Zeynəb Ayyubova Xpress.az-a açıqlama verib.
O bildirib ki, müasir dövrdə uşaqların mobil telefonlara həddindən artıq bağlılığı artıq təkcə texnoloji məsələ deyil, həm də psixoloji və pedaqoji problemdir. Bu mövzuda danışarkən əsas diqqətin qadağalara deyil, düzgün yanaşmaya yönəldilməsinin vacib olduğunu vurğulayıb.
Psixoloqun sözlərinə görə, ilk növbədə qəbul etməliyik ki, mobil telefon uşağın həyatından tam çıxarıla bilməz. Telefon artıq onların sosiallaşma, məlumat alma və əyləncə vasitəsinə çevrilib. Ona görə də məqsəd telefonu “düşmən” kimi təqdim etmək deyil, onu düzgün və balanslı şəkildə istifadə etməyi öyrətməkdir. Uşaqlar nə qədər çox qadağa ilə üzləşsə, bir o qədər gizli və nəzarətsiz istifadəyə meyil edirlər ki, bu da asılılığı daha da gücləndirir.
Zeynəb Ayyubova qeyd edib ki, uşaqları dərsə həvəsləndirməyin əsas yolu motivasiyanı daxildən formalaşdırmaqdır. Valideyn və müəllimlər çox vaxt dərsi “borc” və ya “məcburiyyət” kimi təqdim edirlər. Halbuki uşaq anlamalıdır ki, təhsil onun gələcək həyat keyfiyyəti üçündür. Uşağın maraqlarını öyrənmək və dərsi həmin maraqlarla əlaqələndirmək olduqca effektivdir. Məsələn, oyunlara marağı olan uşağa riyaziyyatın oyun mexanikası ilə, texnologiyanı sevən uşağa isə dərsin real həyatda və gələcək peşələrdəki rolu izah edilməlidir.
Mobil telefon asılılığının azaldılmasında ailə mühitinin həlledici rol oynadığını deyən psixoloq bildirib ki, valideyn özü daim telefondadırsa, uşaqdan fərqli davranış gözləmək qeyri-realdır. Uşaqlar deyilənə yox, gördüyünə inanırlar. Buna görə də ailədə “telefonsuz zamanlar” müəyyənləşdirmək, birgə yemək, söhbət, oyun və ya gəzinti saatları yaratmaq çox faydalıdır. Bu yanaşma uşağa alternativ fəaliyyətlərin də zövqlü ola biləcəyini göstərir.
Uşağın boş vaxtının düzgün təşkil edilməsinin də vacib amil olduğunu vurğulayan Zeynəb Ayyubova qeyd edib ki, asılılıq çox vaxt məhz boşluqdan yaranır. İdman, rəsm, musiqi, kitab oxuma və komanda oyunları uşağın həm diqqətini inkişaf etdirir, həm də telefonun yerini doldurur. Xüsusilə fiziki aktivlik beynin dopamin və serotonin balansını tənzimləyir ki, bu da asılılıq riskini azaldır.
Psixoloqun fikrincə, diqqətin təhsilə yönəlməsi üçün uşağın psixoloji vəziyyəti mütləq nəzərə alınmalıdır. Daim tənqid olunan, müqayisə edilən və uğursuzluqlarına görə cəzalandırılan uşaqlar dərsdən uzaqlaşır, təsəllini isə telefonda tapırlar. Uşağın kiçik uğurlarını belə görmək, onu qiymətləndirmək və özünəinamını artırmaq dərsə marağı təbii şəkildə yüksəldir.
Sonda Zeynəb Ayyubova bildirib ki, hər uşaq fərqlidir və birinə təsir edən üsul digərində eyni effekti verməyə bilər. Buna görə də universal reseptlərdən çox, fərdi yanaşma, səbir və anlayış əsas şərtdir. Onun sözlərinə görə, problem telefonun özündə deyil, onunla qurulan balanssız münasibətdədir. Balans düzgün qurulduqda isə həm texnologiya, həm də təhsil uşağın inkişafına xidmət edə bilər.
Afaq Qurbanzadə Xpress.az-
