Süni intellekt kifayət deyildi: şirkətlər niyə Excel-dən imtina edə bilmirlər

Süni zəkanın gücü yetmədi: Şirkətlər Excel-i niyə tərk edə bilmir?

Excel onilliklərdir iş dünyasının bel sütunu hesab olunur. Lakin kövrək cədvəllər, makroların yaratdığı qarışıqlıq və mərkəzləşdirilmiş məlumat sisteminin olmaması şirkətlər üçün ciddi risklər yaradır. Süni zəka dövründə bir çox qurum Excel-dən uzaqlaşmağın yollarını axtarır.

BBC-nin xəbərinə görə, 1990-cı illərdə bəzi kompüter oyunlarında “boss key” adlı bir funksiya var idi. Bu düymə basıldıqda, istifadəçi dərhal ekranda Excel cədvəli açaraq işləyirmiş kimi görünə bilirdi.

Bu gün isə bir rəhbərin, əməkdaşını Excel üzərində işləyərkən görməsi hər zaman müsbət qarşılanmır. Microsoft-a məxsus Excel artıq 40 yaşındadır. Bəzi texnologiya liderlərinin fikrincə, Excel ən yaxşı halda daha axıcı rəqəmsal iş axınları və süni zəkanın qarşısında maneə, ən pis halda isə hər an problem yarada biləcək risk mənbəyidir.

Excel hələ də hər yerdədir

Excel iş dünyasında son dərəcə geniş istifadə olunur. Acuity Training tərəfindən aparılan araşdırmaya görə, ofis işçilərinin üçdə ikisi Excel-dən saatda ən azı bir dəfə istifadə edir.

Onun bu qədər davamlı olmasının səbəblərindən biri də Word və PowerPoint ilə birlikdə texnologiya təlimlərinin əsas hissəsi olaraq qalmasıdır. Məlumat vizuallaşdırma şirkəti Grafananın texnologiya direktoru Tom Wilkie bu amilin böyük təsiri olduğunu bildirir:

"“Excel əslində çox güclü bir alətdir. Kiçik məlumat dəstinə baxmaq, bir ideyanı sınaqdan keçirmək və ya təqdimat üçün tez bir qrafik hazırlamaq istəyirsinizsə, sürətli analiz üçün ondan yaxşısı yoxdur.”"

Makro qarışıqlığı problemi

Dandi Universitetinin emeritus analitika professoru Mark Whitehorn isə əsas problemin məlumatların emalı ilə analiz və vizuallaşdırmanın bir-birindən ayrılmamasında olduğunu deyir:

"“Bəzi kiçik şöbələrdə məlumat daxil edilir, cədvələ salınır, makrolardan keçirilir və sonda başqa bir nəticə əldə olunur.”"

Makro, elektron cədvəldə müəyyən addımları avtomatlaşdıran qısa yol funksiyasıdır. Məsələn, məlumatların formatlanması və ya hesablamaların aparılması kimi.

Whitehorn qeyd edir ki, bu cədvəllər adətən zəif sənədləşdirilir və baxımsız qalır:

"“Makroları yazan şəxs işdən ayrılır və şöbədə heç kim onların necə işlədiyini bilmir.”"

Bu isə məlumatların mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunmaması deməkdir. Nəticədə məlumat təhlükəsizliyi, daxili paylaşım və daha geniş analizlər, eləcə də süni zəka tətbiqləri çətinləşir. Beləliklə, kritik əməliyyatlar son dərəcə kövrək Excel fayllarından asılı qalır.

Real problemlər, real risklər

Ötən il məlum olub ki, Yeni Zelandiya Səhiyyə Qurumu maliyyə fəaliyyətini idarə etmək və təhlil etmək üçün “əsas məlumat faylı” kimi bir Excel cədvəlindən istifadə edib. Bu isə məlumatların toplanmasını çətinləşdirib, uyğunsuzluqlara və səhvlərə səbəb olub, real vaxtlı ümumi mənzərənin əldə edilməsini mümkünsüzləşdirib.

Birləşmiş Krallıqda isə 2023-cü ildə anesteziya mütəxəssislərinin işə qəbulu prosesi Excel qarışıqlığı səbəbindən xaosa sürüklənib. Əfqan məlumat qalmaqalı da bir Excel faylının paylaşılması nəticəsində ortaya çıxıb.

Excel-dən imtina niyə çətindir?

Kanada mərkəzli telekommunikasiya şirkəti Telus-un rəqəmsal transformasiya və planlama direktoru Moutie Wali bildirir ki, bütün komandalar üçün vahid alternativ sistem tapmaq asan deyil:

"“Xarici bir tədarükçünün təşkilat daxilindəki bütün fərqli komandalar üçün uyğun tək bir həll təqdim etməsi çox çətindir.”"

Wali yüzlərlə əməkdaşı Excel-dən çıxarıb xüsusi planlama sisteminə keçirən prosesi idarə edib. Məqsəd məlumat inteqrasiyasını asanlaşdırmaq, avtomatlaşdırmanı artırmaq və süni zəkanı sistemə daxil etmək idi.

Lakin əməkdaşlar köhnə Excel quruluşlarını saxlamaq, yeni sistemdən isə sadəcə məlumat yükləmək istədilər. Wali buna qəti etiraz edib:

"“Qətiyyən yox dedim. Elektron cədvəllərin yeni tətbiqlərlə yanaşı mövcud olmasına icazə verməməliyik.”"

Microsoft Excel-i müdafiə edir

Microsoft-un sözçüsü isə belə deyib:

"“40 il ərzində Excel sadə elektron cədvəldən hər kəsin istifadə etdiyi çoxşaxəli platformaya çevrilib. Bu gün hər zamankından daha geniş istifadə olunur və son altı ildə aylıq istifadə stabil şəkildə artıb.”"

Kiçik bizneslər üçün də dərs var

Excel-dən asılılığı yenidən nəzərdən keçirməyin faydaları yalnız iri şirkətlərlə məhdudlaşmır. Hackney Bike Fit adlı velosiped biznesinin rəhbəri Kate Corden deyir ki, Excel-də məlumat itirmək və dəyişdirmək çox asandır.

O, sonradan mürəkkəb iş axınlarına uyğunlaşdırıla bilən LinkSpace platformasına keçib:

"“Bir çox Excel faylı əvəzinə hər şeyin tək bir məlumat idarəetmə sistemində olması, biznes böyüdükcə mənə çox kömək edəcək.”"

Süni zəka ilə gələn qazanc

Londonda fəaliyyət göstərən PR meneceri Julian Tanner isə təşkilatın maliyyə hesablarını Excel-dən çıxarıb, fakturalardan avtomatik məlumat çəkən onlayn mühasibat paketinə keçirib.

Daxili süni zəka bir düymə ilə fərdiləşdirilmiş hesabatlar yaradır və mühasibə ehtiyacı aradan qaldırıb. Bu da ildə 6 min funt sterlinqdən çox qənaət deməkdir.

Daha böyük şirkətlər üçün isə bu keçid daha axıcı iş axınları, standartlaşdırılmış və birləşdirilmiş məlumatlar və süni zəka və maşın öyrənməsi sistemlərinə hazır infrastruktur deməkdir. Telus-da Wali ildə 42 milyon Kanada dolları qənaət gözləyir.

Nəzarət illüziyasından imtina

Whitehorn isə yekun olaraq belə deyir:

"“İnsanlar ‘məlumatı özüm idarə edirəm’ deyir. Amma bu sizin məlumatınız deyil — şirkətin məlumatıdır.”"

Excel-i tamamilə aradan qaldırmaq real görünməsə də, Whitehorn-un fikrincə, gələcəkdə “boss key” bu dəfə elektron cədvəl istifadəsini gizlətmək üçün yenidən dizayn edilə bilər.