Daşaltı əməliyyatından 34 il ötür

Azərbaycanın hərb tarixi həm qürur, həm də ağrı ilə yadda qalan səhifələrlə zəngindir. Bu səhifələrdən biri də Daşaltı əməliyyatıdır. 1992-ci ilin yanvarında baş verən bu hadisədən 34 il keçir, lakin onun yaratdığı suallar, nəticələr və dərslər bu gün də aktualdır.

Daşaltı əməliyyatı Birinci Qarabağ müharibəsinin ən dramatik və eyni zamanda ən ağır nəticələnən hərbi cəhdlərindən biri kimi tarixə düşüb. Bu əməliyyat yalnız hərbi məğlubiyyət deyil, həm də gənc Azərbaycan dövlətinin o dövrdə üzləşdiyi təşkilati, siyasi və hərbi çətinliklərin aynası idi.

Əməliyyatın məqsədi və tarixi şərait

1991–1992-ci illər Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb bir dövr idi. Dövlət müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş ölkə eyni vaxtda həm daxili siyasi böhran, həm də Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə üz-üzə qalmışdı. Bu dövrdə Qarabağda vəziyyət sürətlə gərginləşir, strateji mövqelər bir-birinin ardınca itirilirdi.

Daşaltı kəndi Şuşa şəhərinin cənubunda, son dərəcə əlverişli strateji mövqedə yerləşirdi. Kənddən Şuşaya nəzarət etmək, şəhəri atəş altında saxlamaq mümkün idi. Məhz bu səbəbdən Daşaltının azad olunması Şuşanın müdafiəsi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyırdı.

Əməliyyatın gedişi və faciəvi nəticə

Daşaltı əməliyyatı 25–26 yanvar 1992-ci il tarixlərində həyata keçirildi. Əməliyyatda Azərbaycan Ordusunun yeni formalaşan bölmələri, könüllülər və yerli müdafiə dəstələri iştirak edirdi. Plan üzrə bir neçə istiqamətdən hücum edilərək Daşaltının nəzarətə götürülməsi və düşmən yollarının kəsilməsi nəzərdə tutulurdu.

Lakin əməliyyat bir sıra ciddi problemlərlə üzləşdi. Hava şəraitinin əlverişsizliyi, koordinasiyanın zəifliyi, rabitə çatışmazlığı və ən əsası, əməliyyat planının düşmənə sızdırılması Azərbaycan bölmələrinin pusquya düşməsinə səbəb oldu. Döyüşlər qeyri-bərabər şəraitdə getdi və nəticədə Azərbaycan tərəfi ağır itkilər verdi.

Rəsmi və qeyri-rəsmi məlumatlara görə, 90-dan çox azərbaycanlı hərbçi şəhid oldu, çox sayda döyüşçü yaralandı və itkin düşdü. Bu faciə təkcə hərbi uğursuzluq deyil, eyni zamanda cəmiyyət üçün böyük mənəvi sarsıntı idi.

Daşaltı əməliyyatının dərsləri

Daşaltı hadisəsi Azərbaycan üçün acı, lakin vacib dərslər verdi. Bu əməliyyat göstərdi ki:

peşəkar ordu quruculuğu olmadan uğurlu hərbi əməliyyat aparmaq mümkün deyil;

kəşfiyyat və rabitə müharibənin taleyini həll edən əsas amillərdəndir;

siyasi qeyri-sabitlik hərbi sahədə də ağır nəticələr doğurur.

Məhz bu kimi acı təcrübələr sonrakı illərdə Azərbaycan Ordusunun formalaşması, gücləndirilməsi və peşəkarlaşdırılması üçün əsas oldu.

Tarixi ədalətin bərpası

Daşaltı kəndi uzun illər işğal altında qaldı. Lakin 2020-ci il Vətən müharibəsi bu tarixi yaraya son qoydu. Azərbaycan Ordusunun qələbəsi nəticəsində Daşaltı azad edildi və 1992-ci ildə yarımçıq qalan missiya 28 il sonra tamamlandı.

Bu azadlıq yalnız torpağın geri qaytarılması deyil, həm də Daşaltıda şəhid olan döyüşçülərin ruhuna verilmiş mənəvi cavab idi. Bu, tarix qarşısında bir hesablaşma, bir ədalətin bərpası idi.

Xatirə və yaddaş

Bu gün Daşaltı əməliyyatı Azərbaycanın kollektiv yaddaşında həm faciə, həm də qəhrəmanlıq nümunəsi kimi yaşayır. Hər il şəhidlərin xatirəsi anılır, onların fədakarlığı gələcək nəsillərə örnək kimi təqdim olunur.

Daşaltı bizə xatırladır ki, müstəqillik və torpaq asan qazanılmır. O, həm keçmişin ağrısı, həm də gələcəyin gücü deməkdir.

Daşaltı əməliyyatından 34 il keçsə də, bu hadisə tarixdə yalnız məğlubiyyət kimi deyil, formalaşdıran bir dərs kimi qalır. Bu dərs son nəticədə güclü orduya, milli birliyə və Zəfərə aparan yolun başlanğıcı oldu.

Daşaltı – itki ilə başlayan, amma qürurla tamamlanan bir tarixdir.