Nadir xalq sənətkarlıq nümunəsi: SƏRRACLIQ
At, qatır, dəvə və digər heyvanlar nəqliyyat və yük daşımaq üçün istifadə edilməyə başlayanda insanlara onların belinə yük bağlamaq, minmək və idarə etmək üçün vasitələr lazım olurdu . Buna görə də ilk sadə sərraclıq nümunələrinə ehtiyac duyuldu. Tung dövründən insanlar dəri email üsullarını təkminləşdirməyə başladılar. Dərini duzlayıb, günəşdə qurudub və müxtəlif yağlarnan yumşaldıb formaya salırdılar. Bundan sonra ilkin yehər formaları , qurşaq və kəmər düzəltməyə başladılar.
Orta əsrlərdə türk və iran dilli köçəri xalqlarda sərraclıq artıq ayrıca sənətkarlıq peşəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Azərbaycanda Şamaxı, Gəncə, Təbriz, Şuşa, Naxçıvan və Lahıcda sərraclıq sənəti geniş yayılmağa başladı. Lahıc qədimdən karvan yolları üzərində yerləşdiyi üçün atlar qatırlar, dəvələr karvanın yuk daşıyıcıları olduğundan sərraclıq məmulatlarına böyük ehtiac yaranmağa başladı. Beləcə də Lahıcda sərraclıq XIV-XV əsrlərdən etibarən müstəqil sənət kimi formalaşmağa başladı.
Quba, Şamaxı, Şəki bölgələrində geniş yayılmış olsada, Lahıc bu sahədə xüsusi ustalığı və incə zövqü ilə seçilirdi. Buda əsrlərin içindən keçib gələn bir türk və irandilli xalqlarının mədəniyyətinin yadigarı, həm də kəndin sənətkarlıq ruhunun daşıyıcısıdır.
Lahıc ustalarının düzəltdikləri yehər, tərkeş, kəmər, yüyən, xurcun, ətək kəmərləri, qoşqular, bağlama qurğuları sərraclıq sənətinin nümunələri kimi ətraf rayonlarda da yayılmağa başladı. Bu sahədə bazarın güclənməsi Lahıc ustaları üçün yeni inkişaf dövrünə təkan verdi. Bu sənətdə istifadə etmək və yehərin ərsəyə gəlməsi üçün çərki, biz, yonucu bıçaqlar, tikiş iynələri, ağac karkaslar kimi alətlərdən istifadə edirdilər.
Buna görə də Lahıcda sərraclıq sənəti misgərlik, dəmirçilik, dabbağlıq və ağac işləmə sənətləri ilə birgə inkişaf edirdi. Bu, indi də belədir. Dabbağ - dəri aşılıyır, ağac ustası - yehərin karkasın düzəldir, dəmirçi - üzəngi, metal bərkimələr hazırlayır, misgər - bəzək detallarını düzəldirlər, sərrac - dərini işləyib yehəri tammamlayır. Bu formada yaranan bir mühit, Lahıcı həqiqi bir orta əsr sənətkarlıq kompleksinə çevirib.
Texniki nəqliyyat vasitələrinin yayılması ilə tələbat arasında bu sənət hələ də yaşayır. Böyük ustaların davamçıları bu sənəti hələ də yaşadırlar.
Lahıc sərraclıq sənəti, təbiət, köçəri həyat, karvan yolları və sənətkar ənənəsinin birləşdiyi nadir xalq sənətkarlığı nümunəsidir və Lahıcın mədəni kimliyinin ayrılmaz hissəsidir.
Ağaməşədi ƏLİYEV
“Lahıc” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun elmi işçisi
