Lahıcda ənənəvi sənət növlərinin MÜASİR VƏZİYYƏTİ
Lahıc Azərbaycan mədəni irsinin əsrlər boyunca formalaşmış sənətkarlıq məktəblərinin qorunduğu nadir məkanlardandır. Ənənəvi peşələr burada nəsildən-nəsilə ötürülüb, hər bir ustanın yaradıcılığı həm maddi, həm də mənəvi irs kimi qorunub. Lakin qloballaşma prosesi , sənaye mallarının geniş yayılması və gənc nəsilin bu peşələrdən uzaqlaşması nəticəsində bir çox sənət növü süqut həddinə gəlib çatıb.
XIX əsrdə Lahıcda qırxa yaxın sənət növü fəaliyyət göstərirdi. Sənətkarlar öz sənətləri ilə ailələrinin yaşayış təlabatını tam ödəyirdilər. İndi isə mövcud duruma nəzər salaq.
Sərraclıq - XIX – XX əsrlərdə Lahıcda geniş yayılan sənətlərdən biri idi. Dörd nəsil bundan qabaq, ata-bala prinsipi ilə bu günə qədər gəlib çatan Hüseynovlar və Məmmədovlar nəslindən indidə qismən o sənətlə məşul olan nümayəndələri var. Lakin bu gün demək olar ki, bu sənət növü sıradan çıxmaq üzrədir.
Dabbaqçılıq/Dəri emalı - Lahıc sənət sisteminin əsas sütunlarından biridir. Əsasən Zəvərö məhəlləsində 300 illik bir dövrdə 5-6 nəsil keçərək və bu günə qədər Xəlilovlar, Ibrahimovlar nəsli bu sənətlə məşqul olublar. Bu gün isə sənətin çapalamağının səbəbi, texniki çətinliklər, sanitar tələblər və bazarın daralmasıdır.
Həkkaklıq - Lahıc sənətlərinin ən incə və estetik növlərindən biridir. XX əsrdə daş üzərində oyma sənəti / daş kitabələr, qəbirüstü daşlar / yüksək formada inkişaf etmişdir. Müasir dövrdə isə daş üzərində oyma sənəti yox olmaq üzrədir. Eyni zamanda həkkaklıq misgərlik sənəti ilə sıx bağlı olduğundan, mis üzərində oyma sənəti kimi yeni dövrünü yaşayır. Bu da Lahıc ustalarının əsrlərdir davam etdirdiyi zəncin ənənənin və turizm axınının nəticəsidir.
Misgərlik - Lahıcın adını dünyaya tanıdan əsas sənət növüdür. Lahıcda misgərlik 7-8 nəsildir ki, ata-oğul, usta-şagird prinsipi ilə bir neçə nəsil daxil olmaqla, əsasən Əliyevlər tərəfində yaşadılır. Mövcud vəziyyət isə - Ən aktiv çalışan sahə olsada, məhsulların suvenir yönümlü olması sənətin klassik ənənələrdən uzaqlaşmasına səbəb olur. Məişətdə mis qabların istifadəsi azlığından, ustalar daha çox kommersiya yönümlü işlərə üstünlük verirlər.
Dəmirçilik - Üç dörd nəsil Quliyevlər, Abbasovlar yaşadılan bu sənət növü də öz durğunluq dövrünü yaşayır.
Zərgərlik, xalçaçılıq, corab və xalça toxuculuğu, dulusçuluq, şəbəkə sənəti, papaqçılıq və digər sənətlər üzrə məşğul olan ustalarda yox dərəcəsindədir, ya da ki, fərdi sifarişlərlə işləyirlər. Problem isə gənclərin daha gəlirli, asan işlərə üstünlük vermələridir.
Fabrik istehsalı olan ucuz məhsullar əl işlərinin bazardakı mövqeyini zəiflətməsi bu sənətin tənəzzülünə səbəb olmuşdur.
Lahıcda ənənəvi sənət növləri bu gün həm sosial həm də iqtisadi çətinliklər fonunda demək olar ki, çapalayır. Lakin sənətkarlıq ənənələri tamami ilə itməyib ; onların yenidən dirkəlməsi və davamlı inkişafı üçün həm yerli icmanın, həm də turizm sektorunun bircə fəaliyyəti vacibdir.
Bu sənətlər yalnız Lahıcın deyil, bütün Azərbaycanın mədəni irsinin ayrılmaz hissəsidir və onların qorunması milli məsuliyyətdir.
Ağaməşədi ƏLİYEV
“Lahıc” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun elmi işçisi
