İndiki gənclər niyə övlad sahibi olmaq istəmir? Gələcəyimizi düşündürən sosial dəyişiklik
Son illər dünyanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda da diqqət çəkən demoqrafik dəyişikliklərdən biri doğum səviyyəsinin azalmasıdır. Əgər əvvəllər ailələrdə üç-dörd, hətta daha çox uşaq böyütmək adi hal sayılırdısa, bu gün bir çox gənc ya valideyn olmağı uzun müddət təxirə salır, ya da ümumiyyətlə övlad sahibi olmamağı seçir. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. O, cəmiyyətin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafı ilə sıx bağlıdır və gələcək üçün mühüm suallar doğurur.
Ən mühüm səbəblərdən biri iqtisadi reallıqlardır. Müasir dövrdə mənzil almaq, sabit iş tapmaq və ailənin gündəlik xərclərini qarşılamaq əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çətin hesab olunur. Gənclər övladın təkcə dünyaya gəlməsinin deyil, onun sağlam böyüməsi, keyfiyyətli təhsil alması və təhlükəsiz gələcəyə sahib olması üçün ciddi maliyyə imkanlarının lazım olduğunu düşünürlər. Bu isə bir çox ailəni valideynlik qərarını təxirə salmağa vadar edir.
Digər mühüm amil həyat tərzinin dəyişməsidir. Müasir gənclər şəxsi inkişaf, təhsil, karyera, səyahət və fərdi azadlığa daha çox önəm verirlər. Onlar hesab edirlər ki, valideynlik böyük məsuliyyət tələb edir və bu məsuliyyət şəxsi planların həyata keçirilməsinə müəyyən məhdudiyyətlər yarada bilər. Xüsusilə qadınların təhsil və əmək bazarında fəallığının artması ailə planlaşdırmasına yeni yanaşmalar formalaşdırıb.
Psixoloji amillər də az əhəmiyyət daşımır. Gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik, iqtisadi böhranlar, iş stresi, münasibətlərdə sabitliyin azalması və psixoloji sağlamlıq problemləri gənclərin ailə qurmaq və övlad sahibi olmaq qərarına təsir göstərir. Bir çox insan əvvəlcə öz emosional və maliyyə sabitliyini təmin etməyi daha doğru hesab edir.
Bundan əlavə, qlobal problemlər də bu qərarlara təsir edən amillər sırasındadır. İqlim dəyişikliyi, müharibələr, pandemiyalar və iqtisadi qeyri-sabitlik bəzi insanlarda gələcək nəsillərin hansı şəraitdə yaşayacağı ilə bağlı narahatlıq yaradır. Nəticədə valideynlik yalnız ailə məsələsi deyil, həm də gələcəklə bağlı etik və sosial seçim kimi qiymətləndirilir.
Bu tendensiyanın uzunmüddətli nəticələri cəmiyyət üçün ciddi əhəmiyyət daşıyır. Doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi əhalinin qocalmasına səbəb olur. Gənc nəslin sayı azaldıqca əmək bazarında işçi qüvvəsi çatışmazlığı yarana bilər. İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində məhsuldarlığın azalması, vergi ödəyicilərinin sayının aşağı düşməsi və pensiya sisteminə düşən yükün artması ehtimal olunur. Yaşlı əhalinin sayının çoxalması səhiyyə və sosial xidmətlərə olan tələbatı da artırır.
Əhalinin azalması regionların inkişafına da təsir göstərə bilər. Kiçik şəhər və kəndlərdə məktəblərin bağlanması, sosial xidmətlərin məhdudlaşması və miqrasiyanın sürətlənməsi kimi problemlər meydana çıxa bilər. Uzunmüddətli perspektivdə bu proses ölkənin demoqrafik və iqtisadi tarazlığına təsir göstərən əsas amillərdən birinə çevrilə bilər.
Bununla belə, məsələyə yalnız mənfi tərəfdən yanaşmaq düzgün olmaz. Övlad sahibi olmaq və ya olmamaq hər bir insanın şəxsi seçimidir və bu seçimə hörmətlə yanaşılmalıdır. Cəmiyyətin və dövlətin əsas vəzifəsi insanları müəyyən qərara məcbur etmək deyil, valideyn olmaq istəyən ailələrin qarşılaşdığı maneələri azaltmaqdır. Gənc ailələr üçün əlçatan mənzil imkanlarının genişləndirilməsi, uşaq baxımı xidmətlərinin inkişafı, ailələrə maliyyə dəstəyi, çevik iş rejimləri və valideyn məzuniyyətinin gücləndirilməsi bu istiqamətdə mühüm addımlar ola bilər.
Nəticə etibarilə, müasir gənclərin övlad sahibi olmaq istəməməsi tək bir səbəblə izah edilə bilməz. Bu, iqtisadi, sosial, psixoloji və mədəni amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan mürəkkəb bir prosesdir. Əgər cəmiyyət bu tendensiyanın səbəblərini düzgün qiymətləndirə və gənclərin ehtiyaclarına uyğun siyasətlər həyata keçirə bilsə, həm fərdi seçimlərə hörmət göstərmək, həm də gələcək nəsillər üçün sağlam demoqrafik inkişafı təmin etmək mümkün olacaq.
Xpress.az
