Müəllimi saxlamaq yox, şərait yaratmaq lazımdır – EKSPERT SƏRT DANIŞDI

Kamran Əsədov qeyd edib ki, müəllimlərin 18:00-a qədər məktəbdə qalması ilə bağlı səsləndirilən təklif mahiyyət etibarilə təhsilin keyfiyyətinin artırılmasına hesablanmış olsa da, mövcud infrastruktur və təşkilati baza bu modelin tətbiqi ilə tam uzlaşmır. Onun sözlərinə görə, problem vaxtın uzunluğunda deyil; əsas məsələ məktəbin, müəllim otaqlarının, texniki təminatın və idarəetmə mexanizmlərinin həmin iş rejiminə real uyğunluğudur. “Təhsil Haqqında” Qanunun 14-cü maddəsində dövlətin müəllim üçün “iş şəraiti yaratmaq” öhdəliyi müəyyən olunur və bu tələb göstərir ki, yeni iş rejimi yalnız konseptual deyil, həm də infrastruktur dəyişikliyi tələb edir.

Statistikaya görə, ölkə məktəblərinin təxminən 30%-ində müəllimlər üçün fərdi iş masası çatışmır, 26%-ində isə müəllim otaqları ya yoxdur, ya da normativdən xeyli kiçikdir. Bəzi məktəblərdə texniki personalın ixtisarı isə müəllimin üzərinə dolayı əlavə yük salır. Bu şəraitdə 18:00-a qədər məcburi qalma tələbi peşəkar fəaliyyətin genişlənməsindən daha çox “fiziki gözləmə” effekti yaradır və narazılığın sosial-psixoloji səbəbləri də buradan qaynaqlanır.

Beynəlxalq təcrübə ilə müqayisə fərqi daha aydın göstərir. Finlandiyada müəllim gündə 7 saat işdə olur, lakin bunun yalnız 3–4 saatı dərsə, qalan hissəsi isə metodiki hazırlıq və komanda işinə sərf edilir. Estoniyada müəllimin zaman bölgüsünün 45–50%-i dərs yükü, 50%-i isə hazırlıq və inkişaf fəaliyyətləridir. Sinqapurda müəllimlər üçün ayrıca “Professional Learning Rooms” ayrılır və müəllim iş gününün yarısını burada hazırlıq və fərdi işə yönəldir. Bu ölkələrdə 8 saatlıq iş rejimi struktur və resurs təminatı ilə tam dəstəklənir.

Müsbət tərəf odur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi yeni rejimi sərt şəkildə tətbiq etməyi planlaşdırmır; proses könüllü şəkildə, sertifikasiyada yüksək bal toplamış müəllimlərdən başlayaraq mərhələli şəkildə həyata keçiriləcək. Bu, dünya təcrübəsində “pilot əsaslı transformasiya” kimi tanınır və risklərin azaldılması baxımından ən optimal yanaşmadır.

Yeni modelin potensial üstünlüklərindən biri müəllimin iş gününün təkcə dərs yükünə deyil, metodik hazırlıq, layihələndirmə, fərdi iş, qiymətləndirmə, dərs planlaşdırması və pedaqoji inkişaf kimi fəaliyyətlərin tam spektrinə yönəlməsidir. Hazırda müəllimlərin məktəbdən kənarda sərf etdiyi hazırlıq vaxtının (həftədə orta 9–11 saat) məktəb daxilində sistemli şəkildə təşkili dərs keyfiyyətinin yüksəlməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Bu model həmçinin repetitorluğa səbəb olan amillərdən biri — məktəbdə fərdi iş üçün zaman çatışmazlığını — aradan qaldırmağa imkan verir.  Mənfi tərəf isə məktəblərin hamısının bu rejimə hazır olmamasıdır. Sinif sıxlığı, müəllim otaqlarının azlığı, texniki personalın ixtisarları və bəzi məktəblərdə resurs çatışmazlığı tələbin effektini azalda bilər. Bu, islahatın əleyhinə arqument deyil; sadəcə onun düzgün icra mexanizminin vacibliyini göstərir. Kamran Əsədovun fikrincə, model mərhələli şəkildə oturuşduqca məktəblər “dərs saatı” mərkəzli sistemdən “peşəkar müəllim fəaliyyəti” mərkəzli sistemə keçəcək. Bu, müəllimlərə daha sabit əmək münasibətləri, güclənmiş metodiki mühit və sistemli iş prosesi təmin edəcək, şagird nəticələrinə təsir edən fərdi işin keyfiyyətini artıracaq. Nəticə olaraq, dəyişməsi vacib olan məktəblərin fiziki və inzibati şəraitidir: müəllim otaqlarının artırılması, texniki personal ştatlarının bərpası, kompüter və internet təminatının gücləndirilməsi və idarəetmə mədəniyyətinin yenilənməsi. Bu şərtlər paralel şəkildə təmin edilərsə, 18:00-a qədər iş rejimi müəllim fəaliyyətini peşəkarlaşdıran və təhsilin keyfiyyətini yüksəldən müasir modelə çevrilə bilər.Kamran Əsədov vurğulayır ki, nazirliyin məqsədi “müəllimi məktəbdə saxlamaq” yox, ona məktəbdə keyfiyyətli iş mühiti yaratmaqdır. Buna görə də islahatın məntiqi əsasları dəstəklənməlidir.

Afaq Qurbanzadə