Gizli yarış: dünyanın ən böyük bankları necə lider oldu?
Qlobal maliyyə sektorunda adətən rəqəmlər görünür, amma rəqəmlərin arxasında fərqli tarixi modellər dayanır.
Bu gün dünyanın ən böyük və nüfuzlu banklarından sayılan “JPMorgan Chase”, “Goldman Sachs” və “HSBC” eyni oyun meydanında yarışsalar da, hər biri tamam başqa yoldan keçib. Biri universal bank modelinin simvoluna, biri yüksək riskli investisiya bankçılığının brendinə, digəri isə qlobal ticarətin tarixi oyunçusuna çevrilib.
“JPMorgan Chase” bu gün ABŞ-ın aktivlərinə görə ən böyük bankıdır. Onun təməlində son 225 il ərzində birləşmiş 1200-dən çox müxtəlif maliyyə institutu dayanır. Bankın formalaşmasında J.P. Morgan & Co. və “Chase Manhattan Bank” kimi nəhənglərin birləşməsi həlledici rol oynayıb. 2000-ci ildə baş tutan bu birləşmə universal bank modelini gücləndirdi: eyni çətir altında həm pərakəndə bankçılıq, həm korporativ kreditləşmə, həm də investisiya bankçılığı xidmətləri təklif olunmağa başladı. Bu model “JPMorgan Chase”ə həm ABŞ-daxili, həm də qlobal səviyyədə dominant mövqe qazanmağa imkan verdi.
“Goldman Sachs” isə tarixən fərqli yol seçib. 1869-cu ildə Nyu-Yorkda yaradılan bank uzun illər əsasən investisiya bankçılığı, qiymətli kağızlar ticarəti və iri korporativ müştərilərə məsləhət xidməti ilə tanınıb. Bu gün də o, gəlirlərinə görə dünyanın ən böyük investisiya bankı hesab olunur və fəaliyyətini üç əsas xətt üzrə qurur: qlobal bankçılıq və bazarlar, sərvət və aktivlərin idarə edilməsi, eləcə də platform həlləri. Bankın biznes modeli daha çox yüksək gəlirli, eyni zamanda riskli əməliyyatlara — M&A (birləşmə və satınalmalar), törəmə alətlər, kapital bazarı əməliyyatları və varlı müştərilərin sərvətinin idarəsinə əsaslanır.
“HSBC” isə tam başqa tarixdən gəlir. 1865-ci ildə Honq Konq və Şanxayda yaradılan bankın ilkin məqsədi Asiya ilə Avropa, xüsusilə də Çin, Hindistan və Böyük Britaniya arasındakı ticarəti maliyyələşdirmək idi. İlk illərdən yerli valyutada banknot buraxmaq, ticarət akkreditivləri açmaq və uzun məsafəli ticarət axınlarını dəstəkləmək bankın əsas funksiyası olub. 1950-1960-cı illərdə Yaxın Şərq və Hindistan banklarının alınması ilə “HSBC” getdikcə daha qlobal oyunçuya çevrildi. Bu gün bankın gəlirlərinin böyük hissəsi yenə Asiya regionundan, xüsusilə də Çindən gəlir və bu, onun tarixən ticarət yönümlü modelinin davamı kimi görünür.
Bu üç nəhəngi birləşdirən ümumi cəhət onların qlobal miqyasda liderliyidir, fərqləndirən isə seçdikləri strategiyadır. “JPMorgan Chase” universal bank modeli ilə həm adi müştəriyə, həm də çoxmillətli korporasiyalara xidmət göstərərək sistemik əhəmiyyət daşıyan institut statusu qazanıb. “Goldman Sachs” daha dar, amma yüksək marjlı sahələrə fokuslanaraq investisiya bankçılığında brendə çevrilib. “HSBC” isə beynəlxalq ticarətin tarixi dayağı olmaqla, xüsusən Asiya bazarlarına çıxış istəyən şirkətlər üçün körpü rolunu oynayır.
Tarixi proseslər göstərir ki, bank sektorunda liderlik təkcə aktivlərin həcmi ilə ölçülmür. Seçilən biznes modeli, region fokuslanması, riskə münasibət və tənzimləyici mühitə adaptasiya qabiliyyəti də həlledici faktorlardır. “JPMorgan Chase”, “Goldman Sachs” və “HSBC”nin bu günkü mövqeyi uzun illər ərzində verilən strateji qərarların nəticəsi kimi formalaşıb və bu qərarlar hazırda qlobal maliyyə sisteminin dayaqlarından birinə çevrilib.
