Naxçıvanın 40 illiyinə hədiyyə edilən univermağın NADİR FOTOSU
Tədqiqatçı-hüquqşünas Yunis Xəlilovun rəsmi “Facebook” səhifəsində paylaşdığı Naxçıvan şəhərinə aid nadir arxiv fotosu ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.
Xpress.az xəbər verir ki, 1964-cü ilin dekabrında çəkildiyi bildirilən foto şəhərin artıq mövcud olmayan məşhur Univermaq binasının indiyədək az rast gəlinən görüntülərindən biridir.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivində mühafizə olunan foto tamaşaçını təxminən 62 il əvvəlin Naxçıvanına aparır. Şəkildə şəhərin mərkəzi küçələrindən birində yerləşən, iri pəncərələri və dövrün memarlıq üslubunu əks etdirən ikimərtəbəli bina görünür. Binanın giriş hissəsinin üzərində böyük hərflərlə rus dilində “УНИВЕРМАГ” — “UNİVERMAQ” sözü yazılıb.
Mövcud məlumatlardan belə anlaşılır ki, Univermaq Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaradılmasının 40 illik yubileyi münasibətilə şəhərə hədiyyə edilmişdi. Muxtar Respublikanın 1924-cü ildə yaradıldığını nəzərə aldıqda, binanın 1964-cü ildə istifadəyə verilməsi də bu ehtimalı gücləndirir.
Həmin dövr üçün Univermaq yalnız alış-veriş məkanı deyildi. Belə ticarət obyektləri şəhər həyatının mühüm hissəsini təşkil edir, insanların gündəlik ünsiyyət və görüş yerlərindən birinə çevrilirdi. Buna görə də yeni Univermaq binası Naxçıvanın yeniləşən simasının, şəhərsalma prosesinin, ticarət və məişət həyatında baş verən dəyişikliklərin rəmzlərindən biri hesab oluna bilərdi.
Fotoda yalnız bina deyil, həmin dövrün şəhər mühiti də bütün təbiiliyi ilə əks olunub. Küçə boyunca düzülmüş fərqli formalı fənərlər, Univermağın qarşısında dayanaraq söhbət edən insanlar, giriş hissəsinə söykənmiş taxta konstruksiyalar, yarpaqsız ağaclar və qışın sakit ab-havası köhnə Naxçıvanın canlı mənzərəsini yaradır.
Xüsusilə binanın qarşısındakı taxta konstruksiyalar diqqəti cəlb edir. Onların tikinti və ya son tamamlama işləri ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. Bu detal fotonun Univermağın istifadəyə verildiyi və ya açılışa hazırlandığı günlərdə çəkilmiş ola biləcəyini düşünməyə əsas verir. Lakin bu barədə dəqiq arxiv məlumatı hələlik müəyyən edilməyib.
Bir vaxtlar yüzlərlə insanın alış-veriş üçün üz tutduğu, qarşısında görüşdüyü və gündəlik şəhər həyatının müxtəlif hadisələrinə şahidlik edən Univermaq binası bu gün artıq mövcud deyil. Bina yalnız onu görmüş insanların xatirələrində və zamanın sınağından çıxaraq günümüzə çatmış nadir fotoşəkillərdə yaşayır.
Naxçıvanın şəhərsalma, ticarət və sosial həyat tarixindən qiymətli bir səhifəni əks etdirən fotonun arxa hissəsində çəkiliş tarixi kimi “18 dekabr 1964-cü il” qeyd olunub. Şəklin müəllifinin kimliyi isə müəyyənləşdirilməyib.
Nadir foto hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivində 64 (2174)-27498 nömrəsi ilə mühafizə olunur.
Bu cür arxiv materiallarının ictimaiyyətə təqdim edilməsi yalnız keçmiş şəhər mənzərələrinin tanıdılması baxımından deyil, həm də Naxçıvanın sosial və mədəni yaddaşının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bəzən bir foto bütöv bir dövr haqqında uzun mətnlərdən daha çox məlumat verir. Univermağın 1964-cü ilə aid bu görüntüsü də Naxçıvanın dəyişən şəhər simasını, insanların gündəlik həyatını və artıq tarixə çevrilmiş bir məkanı gələcək nəsillərə çatdıran qiymətli vizual sənədlərdən biridir.
