Fransa hökumətini sarsıdan böhran: Etimad sınağından sağ çıxmaq, amma hakimiyyəti itirmək...
Fransada yeni baş nazir Sébastien Lecornu-nun parlamentdə iki etimadsızlıq sınağından qalib çıxması ilk baxışda hökumət üçün uğur sayılsa da, bu qələbə arxasında dərin siyasi və institusional böhran gizlənir. Cəmi bir neçə həftə əvvəl prezident Emmanuel Macron tərəfindən təyin olunan Lecornu indi “xilas olunmuş baş nazir” statusundadır, amma bu status onu siyasi reallıqlardan qorumur.
Mərkəzin çökməsi: Macronizmin son mərhələsi
Fransada artıq uzun müddətdir ki, siyasi mərkəz zəifləyir. 2017-ci ildə Emmanuel Macron özünü nə sağda, nə solda olan “yeni siyasətin siması” kimi təqdim etmişdi. Amma bu gün “macronizm” nə solda, nə sağda, nə də ortada dayağa malik deyil. Parlamentdə 15 aydır davam edən üçqütblü vəziyyət — sol blok, ifrat sağ “Milli Cəbhə” və mərkəzçi azlıq hökuməti — ölkədə idarəetmə mexanizmini iflic edib.
Lecornu-nun Sosialist Partiyasının dəstəyini qazanmaq üçün pensiya islahatını dondurması və konstitusiyanın 49.3 maddəsindən (qanunların səsverməsiz qəbuluna imkan verən mexanizm) istifadə etməyəcəyinə söz verməsi, faktiki olaraq, hökumətin siyasi iradəsini parlamentə təhvil verməsi deməkdir.
Bu isə təkcə taktiki addım deyil — prezident institutunun zəifləməsinin rəsmi təsdiqidir.
“Qələbə”nin qiyməti: iqtisadi qeyri-müəyyənlik və sosial gərginlik
Lecornu hökumətinin 2026-cı il büdcəsində 30 milyard avroluq qənaət planı nəzərdə tutulur. Amma bu plan həm solun, həm də ifrat sağın kəskin etirazı ilə qarşılanıb. Sağçı millətçilər sosial sistemin çökəcəyini deyirlər, solçular isə bu büdcəni “azgəlirlilərə xəyanət” adlandırırlar.
Yəni hökumət nə iqtisadiyyatda, nə də sosial sahədə konsensus yarada bilmir. Bu da investorların və Avropa İttifaqının Fransa iqtisadiyyatına olan inamını zəiflədir.
Avropanın qorxusu: Parisin sabitsizliyi Brüsseli silkələyir
Fransa Avropa İttifaqının əsas sütunlarından biridir. Parisdəki siyasi xaos, Berlinlə enerji və sənaye sahəsindəki fikir ayrılıqları ilə birləşdikdə, Avropa liderliyinin boşluğunu yaradır. Almaniya və Britaniya artıq açıq şəkildə Fransa böhranından narahat olduqlarını bildirirlər.
İtaliyada isə bu vəziyyətə ironik yanaşılır: illərlə “siyasi xaosun simvolu” adlandırılan Roma indi “sabitliyin nümunəsi” kimi görünür. ABŞ prezidenti Donald Trampın “Macron layiq olduğunu aldı” ifadəsi isə Vaşinqtonla Paris arasındakı şəxsi və diplomatik gərginliyin bariz nümunəsidir.
Son söz: Respublika modelinin sınağı
Fransada baş verənlər bir hökumət böhranından çox, beşinci Respublika modelinin sistem böhranıdır. 1958-ci ildən bəri prezident üsul-idarəsinin dayaqları ilk dəfə bu qədər sarsılıb.
Əgər Lecornu büdcə sınağını da itirsə, bu, təkcə hökumətin deyil, bütöv bir siyasi modelin sonu ola bilər.
Fransanın bu gün yaşadığı böhran, Qərb demokratiyalarının qarşısında dayanan sualı bir daha gündəmə gətirir: institusional sabitlik populizmin və inamsızlığın dalğası qarşısında davam gətirə biləcəkmi?
Xpress.az saytının Analitik Qrupu
