Küçələrə adları kim verir?
Küçələrə adları rəsmi olaraq dövlət orqanları və yerli icra strukturları verir, amma bu adları yaşadan və onlara mənasını verən xalqın özüdür. Hər bir ad sadəcə lövhədə yazılmır — o, dillərdə çəkilir, xatirələrdə yaşanır.
Küçələrin, prospektlərin və meydanların adları şəhərin tarixi və mədəni kimliyini əks etdirir. Biz hər gün bu adları eşidirik, amma çox vaxt düşünmürük: “Bu adları kim və niyə seçib?”
Xpress.az bu mövzunu araşdırıb.
Küçə adlarının verilməsi sadə bir formal prosedur deyil; bu, həm də bir şəhərin və xalqın tarixini, ideallarını əks etdirən ciddi qərar prosesidir.
Advermə prosesi
1. Təklif mərhələsi
Küçə adlarının verilməsi və ya dəyişdirilməsi adətən bələdiyyələr, ictimai təşkilatlar, sakinlər və ya dövlət qurumları tərəfindən təklif olunur. Məsələn, bir rayon bələdiyyəsi müəyyən bir küçəyə görkəmli şəxsiyyətin adının verilməsini təklif edə bilər.
2. Komissiya müzakirəsi
Təklif edilən adlar əvvəlcə yerli icra hakimiyyətinin nəzdindəki toponimika (advermə) komissiyası tərəfindən araşdırılır. Komissiya adın tarixi, mədəni və dil baxımından uyğunluğunu qiymətləndirir.
3. Rəsmi təsdiq
Əgər komissiya müsbət rəy verirsə, məsələ nazirlər kabineti və ya prezident administrasiyasına təqdim olunur. Son qərar rəsmi dövlət sənədi — sərəncam və ya qərar formasında təsdiqlənir.
Ad seçimi nəyə əsaslanır?
Küçə adları həm tarixi yaddaş, həm də ictimai mesaj funksiyasını daşıyır. Əsas prinsiplər bunlardır:
Tarixi əhəmiyyət – milli qəhrəmanlar, görkəmli alim və mədəniyyət xadimləri, mühüm hadisələr.
Coğrafi xüsusiyyətlər – “Dənizkənarı küçə”, “Dağ yolu”, “Gəncə prospekti”.
Simvolik mənalar – “Dostluq”, “Azadlıq”, “Qələbə”, “Ümid” kimi adlar.
Siyasi və ideoloji dövrlər – Sovet dövründə küçələrə lider və partiya xadimlərinin adları verilirdi, müstəqillik dövründə isə milli şəxsiyyətlərin adları ilə əvəz olundu.
Tarixi kontekst
Azərbaycan şəhərlərində küçə adlarının dəyişməsi ölkənin ideoloji və tarixi dönüşlərini əks etdirir:
Sovet dövrü – “Lenin”, “Kirov”, “Sverdlov” kimi adlar geniş yayılmışdı.
Müstəqillik dövrü – bu adların çoxu milli qəhrəmanlar, şairlər, alimlər və bəstəkarların adları ilə əvəz olundu. Məsələn, Mikayıl Müşfiq küçəsi, Asəf Zeynallı küçəsi, Ərtoğrul Cavid küçəsi.
Beləliklə, küçə adları yalnız coğrafi işarə deyil, həm də xalqın yaddaş kitabıdır.
