Gələcəyin qidası- GƏLƏCƏKDƏ HƏR KƏS BELƏ QİDALANACAQ
Uzaq kosmik missiyaların davamlılığı üçün kritik bir addım atılır. Qaz fermentasiyası ilə mikroblardan, havadan və elektrikdən əldə edilən Solein proteini, Beynəlxalq Kosmos Stansiyasında (ISS) sınaqdan keçirilmək üçün hazırlanır. Mikro çəkinin qida daşınmasına təsiri mühəndislər üçün ən böyük çətinlikdir.
NASA və digər kosmik agentliklərin Ay, Mars və daha uzağa yönəlmiş uzunmüddətli missiya planları logistika baxımından çətin və böyük bir maneə ilə qarşı-qarşıyadır: Astronavtların qida ehtiyacı. Hal-hazırda qida, Yer üzərində istehsal edilərək Beynəlxalq Kosmos Stansiyasına daşınır. Lakin bu üsul aşağı Yer orbitindəki missiyalar üçün tətbiq olunsa da, Mars kimi daha uzaq hədəflər üçün həm çox bahalı, həm də texniki baxımdan davamlı deyil.
Avropa Kosmik Agentliyi ESA, bu logistika çətinliyinə innovativ bir həll gətirmək məqsədilə HOBI-WAN (Çəksiz Mühitdə Qida Mənbəyi Kimi Hidrogen Oksidləyən Bakteriyalar) adlı ambisiyalı bir layihə başlatdı. Bu layihə, kosmosda çox az resurs istifadə edilərək istehsal edilə biləcək, Solein adlanan toz şəklində bir proteini sınaqdan keçirməyə fokuslanır.
ESA-nın baş tədqiqatçısı Angelique Van Ombergen bu layihənin məqsədini insanlı kosmik uçuşların müstəqilliyini, davamlılığını və astronavtların rifahını artıracaq həyati bir resurs inkişaf etdirmək olaraq açıqladı. Van Ombergen, “İnsanlığın Ayda uzun müddətli missiyalar həyata keçirə bilməsi və ya bir gün Marsa səyahət edə bilməsi üçün məhdud resurslarla yaşaya bilmək adına innovativ və davamlı həllərə ehtiyacı var” ifadəsini istifadə etdi.
Hava, elektrik və mikroblar: Solein necə istehsal olunur?
Solein, Finlandiyalı qida texnologiyaları şirkəti Solar Foods tərəfindən hazırlanmış, mikroblar, hava və elektrik istifadə edilərək qaz fermentasiyası prosesi ilə istehsal olunan çox yönlü bir protein tozudur. Şirkət bu texnologiyanı Yerdə uğurla tətbiq etmiş olsa da, kosmos mühitində bəzi texnikaların adaptasiya edilməsi tələb olunacaq.
Məsələn, Yerdə protein sintezi üçün adətən azot mənbəyi kimi ammonyak istifadə edilir, kosmos missiyalarında isə bu mənbə sidikdə olan üzvi bir birləşmə olan urea olacaq. Bu, resursların bağlı dövr şəklində təkrar istifadə edilməsi deməkdir.
Solar Foods, növbəti səkkiz ay ərzində əsas podratçı OHB System AG ilə birlikdə işləyərək kosmosda Solein istehsalı üçün tələb olunan texnologiyanı inkişaf etdirəcək. Bu ilk mərhələ uğurla tamamlanarsa, Solein istehsalı daha sonra ISS-də sınaqdan keçirilərək real kosmik şəraitdə performansı müşahidə olunacaq.
Solar Foods Kosmos və Müdafiə üzrə Baş Vitse-Prezidenti Arttu Luukanen bu layihənin məqsədinin mikroorqanizmlərin Yerdə olduğu kimi kosmos mühitində də böyüdüyünü təsdiqləmək və bu məqsəd üçün istifadə olunacaq qaz fermentasiyası texnologiyasının təməlini qoymaq olduğunu bildirdi. Luukanen, “Bu, insanlıq tarixində daha əvvəl heç edilməmiş bir şeydir” deyərək layihənin əhəmiyyətini vurğuladı. Kosmos mühitindəki çətinliklərdən də danışan Luukanen, mikro çəki şəraitində qaz və mayelərin davranışının, qaldırıcı qüvvənin olmaması səbəbindən çox fərqləndiyini və bunun Solein mikrobları üçün qida və qazların daşınmasına ciddi təsir etdiyini əlavə etdi.
