Suiti dərisindən hazırlanmış orta əsrlər kitabı üzə çıxıb

Norveçdə tapılan, 13-cü əsrə aid suiti dərisi ilə cildlənmiş himn kitabı — “Hagenes Kodeksi”, ölkənin məlum olan ən qədim əlyazması ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, eramızın təxminən 1200-cü illərinə aid edilən bu nadir əsər, orta əsr Norveç sənətkarlığının unikal nümunəsidir.

Hagenes Kodeksi adlandırılan bu kiçik dualar və ilahilər kitabı, qismən lələkləri qorunmuş suiti dərisinə bağlanmış iki cüt perqament vərəqindən ibarətdir. Kitabda səkkiz latın dilində himn və onların musiqi notları yer alır — onlardan biri Məryəm Anaya, digəri isə Bütün Müqəddəslər Gününə həsr olunub. Bəzi səhifələrin isə zamanla itdiyi güman edilir.

Əlyazma əsrlər boyu Hagenes ailəsi tərəfindən qorunub saxlanılıb. Ailə üzvlərinin sözlərinə görə, əsər ilk vaxtlarda kilsə və ya monastır mülkiyyətində olub, sonradan şəxsi kolleksiyaya keçib.

“Bu kitab qeyri-adi dərəcədə orijinaldır”

Norveç Milli Kitabxanasının bərpaçısı Kiara Palandri əsəri “qeyri-adi dərəcədə sadə, lakin orijinal” kimi qiymətləndirir:

“Yazıların nizamsızlığı və əl işi cildləmə, yerli materiallardan istifadə edən norveçli ustanın işini xatırladır.”

Palandri əlavə edib ki, kitabı əhatə edən dəri kəmər maral dərisindən hazırlanıb.

Bergen Universitetinin orta əsrlər latın dili üzrə professoru Åslaug Ommundsen isə Kodeksin funksiyasını belə izah edir:

“Bu kitab inanılmaz dərəcədə orijinal hiss yaradır. Bu, kilsədə gəzdirilən kiçik ilahi kitablarından biridir — bir keşiş və ya ilahiçi tərəfindən istifadə edilib.”

Orta əsr Norveçində suiti dərisindən cildlənmiş kitablar demək olar ki, məlum deyil, lakin Skandinaviyanın digər bölgələrində oxşar nümunələr tapılıb. Son DNT analizləri göstərib ki, 12–13-cü əsrlərə aid bəzi Avropa əlyazmaları, xüsusilə Fransadakı Sistersiya rahibləri tərəfindən hazırlanmış “saç kitabları” da suiti dərisindən cildlənib.

Araşdırmalar bu dərilərin Skandinaviya, Danimarka, Şotlandiya, Qrenlandiya və İslandiya mənşəli suitilərdən gəldiyini göstərib. Onların orta əsr ticarət yolları vasitəsilə Avropaya daşındığı, bəzi hallarda isə Skandinaviya xalqları tərəfindən xərac və ya ianə kimi göndərildiyi güman edilir.

Palandri hesab edir ki, Hagenes Kodeksi bu nümunələrdən fərqli struktura malikdir və bu da onun yerli istehsal olma ehtimalını gücləndirir.

Mikroskopik müayinə kitabın cildinin doğrudan da suiti dərisindən hazırlandığını təsdiqləyib. Dərinin və perqamentin kimyəvi tərkibi üzərində əlavə analizlər aparılacaq. Bu sınaqlar əsərin dəqiq tarixini müəyyənləşdirməyə və onun Norveçdə hazırlanmış ən qədim kitab olub-olmadığını təsdiqləməyə kömək edəcək.

“Əgər bu əlyazma doğrudan da burada hazırlanıbsa, bu, suiti dərisindən cildlənmiş yeganə məlum orta əsr Norveç kitabı olacaq,” — deyə Palandri vurğulayıb.
“O, sadə görünür, amma məhz bu sadəlik onu unikal edir — başqa heç yerdə qalmamış erkən kitab cildləmə texnikasının izlərini daşıyır.”