160 milyon insanı təsir edəcək təhlükə: Qara dənizdə dəniz səviyyəsi 32 il ərzində 12 santimetr yüksəlib
160 milyon insanı təsir edə biləcək təhlükə: Qara dənizdə dəniz səviyyəsi 32 ildə 12 santimetr yüksəlib
Zonguldakda aparılan elmi araşdırmalar Qara dənizdə dəniz səviyyəsinin son onilliklərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığını ortaya qoyub. Peyk altimetriyası texnikasından istifadə edilərək aparılan analizlərə əsasən, son 27 il ərzində Qara dənizin səviyyəsi orta hesabla 10–12 santimetr yüksəlib.
Araşdırma Zonguldak Bülent Ecevit Universitetinin Mühəndislik fakültəsinin Xəritə Mühəndisliyi kafedrasının müəllimi, professor Şenol Hakan Kutoğlu tərəfindən həyata keçirilib. Alim Qara dənizin 1993–2020-ci illər arasındakı dəniz səviyyəsi dəyişikliklərini gündəlik ölçmələr aparmağa imkan verən peyk altimetriya üsulu ilə təhlil edib.
Kutoğlu əldə etdiyi nəticələri 22–24 noyabr tarixlərində Tokioda keçirilən 16-cı Beynəlxalq Ətraf Mühit Elmi və Texnologiyaları Konfransında təqdim edib.
İqlim dəyişikliyi əsas səbəbdir
Professor Kutoğlu bildirib ki, qlobal miqyasda iqlim dəyişikliyi səbəbindən okean səviyyələri ildə orta hesabla 3 millimetr yüksəlir. Qara dənizdə aparılan zaman sıralı analizlər də bu dənizin okeanlarla oxşar sürətlə — ildə 2,5–3 millimetr artdığını göstərir.
Onun sözlərinə görə, karbon emissiyaları bu templə davam edərsə, buzlaqların əriməsi sürətlənəcək və 2100-cü ilə qədər dəniz səviyyəsinin təxminən 2 metr yüksələcəyi proqnozlaşdırılır.
2 metrlik artım ciddi təhlükədir
Kutoğlu vurğulayıb ki, dəniz səviyyəsinin 2 metr qalxması son dərəcə kritik nəticələr doğura bilər. Belə bir artım zamanı 1 vahidlik dəniz səviyyəsi yüksəlməsi sahil xəttinin 50–100 dəfə daha içəriyə doğru irəliləməsi anlamına gəlir ki, bu da genişmiqyaslı sahil eroziyası və su basqınları riskini artırır.
Şimal Qara dəniz sahilləri daha risk altındadır
Alim qeyd edib ki, Qara dənizlə bağlı bu tip araşdırmalar kifayət qədər deyil. Lakin mövcud nəticələr göstərir ki, Şimal Qara dəniz bölgəsində sahil yüksəklikləri daha aşağıdır, bu isə eroziya və su altında qalma riskini artırır.
Qara dəniz sahillərində investisiyaları olan ölkələrin bu təhlükəni nəzərə alaraq planlamalarını yenidən gözdən keçirdiklərini bildirən Kutoğlu, gələcəkdə sahilyanı layihələrin daha daxili və hündür ərazilərdə həyata keçirilməsinin daha sağlam yanaşma olacağını vurğulayıb.
Türkiyə sahilləri də risk altındadır
Professor Kutoğlu Türkiyənin Qara dəniz sahillərində də aşağı kotlu və riskli ərazilərin mövcud olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi xüsusilə fırtınalı dövrlərdə dənizin daha iç bölgələrə daxil olmasına və infrastrukturun zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən gələcək investisiyalarda dəniz səviyyəsi artımı nəzərə alınmazsa, davamlı təmir, sahilbərkitmə və dalğaqıran tikintiləri qaçılmaz olacaq.
“160 milyon insan təsirlənə bilər”
Kutoğlu Qara dəniz hövzəsi boyunca sahil zonalarında təxminən 160 milyon insanın yaşadığını xatırladaraq bildirib:
"“Bu əhalinin böyük hissəsi sahilyanı ərazilərdə məskunlaşıb. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi səbəbindən bu 160 milyon insanın birbaşa və ya dolayısı ilə təsirlənməsi mümkündür.”"
