İranda etirazlar genişlənir: Xamenei̇dən ilk açıqlama

İranda etirazlar şiddətlənir: internet kəsilib, onlarla ölən var

İranda etiraz aksiyaları getdikcə daha da sərtləşir, ölkə üzrə internet kəsintisi isə davam edir. Son məlumatlara görə, etirazlar zamanı azı 45 nəfər həyatını itirib, 2 min 200 etirazçı saxlanılıb. İranın ali dini lideri Əli Xamenei isə hadisələrlə bağlı ilk dəfə açıqlama verib.

Paytaxt Tehranda başlayan etirazlar qısa müddətdə ölkənin 31 vilayətinin hamısına yayılıb.

Aksiyalar, 2022–2023-cü illərdə polis nəzarətində vəfat edən Məhsa Əmininin ölümü sonrası baş verən kütləvi etirazlar qədər genişmiqyaslı olmasa da, sürətlə böyüyən ümummilli narazılığa çevrilib.

Son etirazlar Tehrandakı sahibkarların rialın kəskin dəyərdən düşməsinə etirazı ilə başlayıb. Zamanla müxtəlif ictimai təbəqələrə yayılan hərəkat hakimiyyət əleyhinə aksiyalara çevrilib.

Xameneidən ilk açıqlama

İranın ali dini lideri Əli Xamenei etirazlarla bağlı ilk dəfə dövlət televiziyasında çıxış edib.

İran xalqını birliyə çağıran Xamenei bildirib ki, ölkədə “ictimai mülkiyyətə zərər vuraraq ABŞ Prezidenti Trampı sevindirmək istəyən bəzi üsyançılar” var.

Xamenei deyib:
“Tramp öz ölkəsindəki problemlərlə məşğul olmalıdır. İslam Respublikası xaricilər üçün fəaliyyət göstərən muzdlu qüvvələrə dözməyəcək.”

İranın xarici işlər naziri Abbas Arakçi isə ölkəyə qarşı xarici hərbi müdaxilə ehtimalının “çox aşağı” olduğunu bildirib.

Ölənlər, saxlanılanlar və internet blokadası

Reuters-in məlumatına görə, bəzi bölgələrdə təhlükəsizlik qüvvələri etirazçılara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə edib, bəzi nöqtələrdə isə atəş açıldığı iddia olunur.

Etirazlar zamanı ən azı 45 nəfərin öldüyü, 2 min 200 nəfərin saxlanıldığı bildirilir.

Cümə axşamı ölkə üzrə internet kəsintisi tətbiq olunub. İnternetin monitorinqi ilə məşğul olan NetBlocks təşkilatı kəsintinin cümə gününə də keçdiyini açıqlayıb:

“Canlı ölçmələr göstərir ki, İran hazırda ölkə miqyasında internet kəsintisi yaşayır. Bu addım, etirazlara qarşı tətbiq edilən bir sıra rəqəmsal senzura tədbirlərindən sonra atılıb və kritik bir anda insanların ünsiyyət hüququnu əngəlləyir.”

İnternetin kəsildiyi bir vaxtda ABŞ Prezidenti Donald Tramp da açıqlama verərək bildirib:
“Vəziyyətləri çox pisdir. Əgər insanları öldürməyə başlasalar, onlara çox sərt cavab verəcəyik.”

Gənc nəsil ilə rejim arasındakı dərin uçurum

Vaşinqtonda yerləşən Middle East Institute mərkəzinin İran proqramının direktoru Aleks Vatanka baş verənləri “yalnız valyutanın deyil, etimadın da çöküşü” kimi xarakterizə edib.

Təxminən 50 ildən sonra İranın dini rəhbərliyi ilə gənc əhalinin gözləntiləri arasındakı fərq getdikcə dərinləşir. Reformist düşərgədən olan keçmiş yüksək vəzifəli bir məmur bildirib ki, məcburi hicab siyasəti və xarici siyasət kursu 30 yaşdan aşağı əhalinin təxminən yarısının baxışları ilə uyğun gəlmir.