Nüvə partlayışı asteroidi parçalamadan yayındıra bilər
Elmi-fantastik filmlərdə tez-tez rast gəlinən ssenarilər reallığa çevrilə bilərmi? Yeni toqquşma simulyasiyaları göstərir ki, Yerə doğru hərəkət edən bir asteroidi nüvə üsulu ilə trayektoriyasından yayındırmaq, bəşəriyyət üçün son çıxış yolu kimi real və effektiv seçim ola bilər.
Oksford Universitetinin alimləri və nüvə ilə yayındırma təşəbbüsü olan OuSoCo tədqiqat qrupu tərəfindən aparılan araşdırma, kosmik qayaların yüksək stress şəraitində gözləniləndən fərqli davranaraq daha da möhkəmləndiyini üzə çıxarıb.
Tədqiqatın ən diqqətçəkən nəticəsi ondan ibarətdir ki, nüvə partlayışı asteroidi xırda hissələrə parçalayaraq Yerə “daş yağışı” yaratmaq əvəzinə, onu bütöv halda saxlayaraq trayektoriyasını dəyişə bilər.
Təcrübələr Argentina ərazisində tapılmış Campo del Cielo dəmir meteoritindən götürülmüş nümunələr üzərində aparılıb. Maddənin radiasiya və yüksək enerjiyə reaksiyası xüsusi şəraitdə ölçülüb.
CERN-dəki hissəcik sürətləndiricisində həyata keçirilən sınaqlar aşağıdakı nəticələri göstərib:
- Möhkəmliyin artması: Nümunə intensiv zərbəyə məruz qaldıqda materialın davamlılığı təxminən 2,5 dəfə artıb.
- Gərilmə sürətindən asılılıq: Zərbə nə qədər güclü olubsa, qaya enerjini bir o qədər effektiv şəkildə udaraq zəiflədib.
- Struktur adaptasiyası: Yüksək enerjili proton şüaları ilə təsirə məruz qalan nümunə əvvəlcə elastik deformasiya göstərib, daha sonra isə yenidən sərtləşərək struktur bütövlüyünü qoruyub.
2022-ci ildə həyata keçirilən DART missiyası asteroidin kinetik zərbə ilə (kosmik aparat vasitəsilə birbaşa toqquşma) trayektoriyasının dəyişdirilə biləcəyini sübut etmişdi. Lakin bütün asteroidlərin eyni üsulla effektiv şəkildə yayındırılması mümkün olmaya bilər. Yanlış nöqtəyə yönəlmiş müdaxilə asteroidin parçalanmasına və ya gözlənilməz impuls qazanmasına səbəb ola bilər.
Yeni araşdırma göstərir ki, “nüvə seçimi” üçün filmlərdə təsvir edildiyi kimi asteroidin daxilinə qazma apararaq partlayıcı yerləşdirməyə ehtiyac yoxdur.
Bunun əvəzinə asteroidin yaxınlığında həyata keçiriləcək uzaq məsafəli nüvə partlayışı (standoff detonation) onun səthində nazik bir qatın buxarlanmasına səbəb olacaq. Bu proses reaktiv itki yaradaraq asteroidin trayektoriyasını Yer kürəsindən kənara yönəldə bilər.
Tədqiqatda homogen quruluşa malik, dəmirlə zəngin nümunədən istifadə olunub. Növbəti mərhələdə isə daha heterogen – yəni qarışıq tərkibli – kosmik cisimlərin stressi necə payladığı və enerjiyə reaksiyası araşdırılacaq.
Planetar müdafiə strategiyaları baxımından böyük əhəmiyyət daşıyan bu nəticələr, real təhlükə anında nüvə ilə yayındırma missiyasının daha yüksək dəqiqlik və etibarlılıqla həyata keçirilməsinə imkan verə bilər.
