Yel Çərşənbəsi – Baharın nəfəsi və qədim inanclar
Yel Çərşənbəsi Azərbaycan xalqının qeyd etdiyi dörd ilaxır çərşənbədən üçüncüsüdür və baharın gəlişini müjdələyən mühüm mərasimlərdən sayılır. Bu çərşənbə Novruz bayramına hazırlıq mərhələsinin bir hissəsidir və xalq arasında “Külək çərşənbəsi” kimi də tanınır. Novruz bayramına qədər olan son həftələrdə qeyd olunan bu çərşənbələr təbiətin tədricən oyanmasını simvolizə edir.
Qədim türk inanclarına görə, Yel Çərşənbəsində küləklər oyanır və təbiəti hərəkətə gətirir. İnanclara əsasən, yel (külək) torpağı oyadır, ağacların tumurcuqlamasına və suyun hərəkətə gəlməsinə kömək edir. Bu səbəbdən xalq arasında belə bir deyim var: “Yel oyadan yerdə yaz olar.”
Yel Çərşənbəsi ilə bağlı bir çox xalq adətləri formalaşmışdır:
İnsanlar inanırdılar ki, bu gün əsən külək yazın necə keçəcəyinə işarə verir.
Bəzi bölgələrdə insanlar külək əsəndə niyyət tutar və arzularının gerçəkləşəcəyinə inanardılar.
Həyətdə və bağlarda ağacların budaqları tərpənəndə bunun bolluq və bərəkət gətirəcəyinə inanılırdı.
Bundan başqa, ilaxır çərşənbələrdə olduğu kimi, insanlar evlərini təmizləyir, həyətlərini səliqəyə salır və bayrama hazırlaşırlar.
Azərbaycan mədəniyyətində dörd ilaxır çərşənbə – Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri – təbiətin dörd əsas ünsürünü təmsil edir. Yel Çərşənbəsi bu ünsürlərdən küləyi ifadə edir və təbiətdəki dəyişikliklərin sürətlənməsini simvolizə edir. Bu mərhələdən sonra torpaq oyanmağa daha da yaxınlaşır və sonuncu çərşənbə – Torpaq çərşənbəsi qeyd olunur.
Yel Çərşənbəsi yalnız təbiət hadisəsi deyil, həm də xalqın qədim dünyagörüşünü və təbiətə bağlılığını əks etdirən bir ənənədir. Bu gün insanlar yazın gəlişini hiss edir, ümid və yenilənmə duyğusu yaşayırlar. Beləliklə, Yel Çərşənbəsi Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsinin və Novruz ənənələrinin ayrılmaz hissəsi kimi bu gün də yaşadılır
