Ekspertdən şok xəbərdarlıq: "Bu müharibə başlasa, heç kim nəzarət edə bilməyəcək”
Türkiyəli hərbi ekspert Abdullah Ağar İranın “müharibəni regiondan kənara daşıyaram” bəyanatının zahirdə göründüyündən daha dərin məna daşıdığını bildirib. O, Xpress.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, bu ifadə yalnız hərbi əməliyyatların yeni ərazilərə yayılması deyil, həm də münaqişənin mahiyyətində ciddi mərhələ dəyişikliyinə işarə edir.
Ekspertin sözlərinə görə, bu yanaşma klassik müharibə anlayışından kənara çıxaraq çoxölçülü, zəncirvari təsirlər yaradan və qlobal sistemi hədəf alan strategiyanı ifadə edir. İranın mesajında ilk diqqət çəkən məqam potensial münaqişə zonalarının geniş spektrdə göstərilməsidir. Körfəz bölgəsindən kənar ərazilər, Babül-Məndəb boğazı, Qırmızı dəniz, Süveyş kanalı, Şərqi Aralıq dənizi, hətta Avropaya uzanan nöqtələr – məsələn, Krit və Kipr – mümkün təsir sahələri kimi təqdim olunur.
Bununla yanaşı, Azərbaycan və Türkiyəni əhatə edən şimal-qərb xətti, İraq istiqaməti, eləcə də Bəlucistan üzərindən Əfqanıstan və Pakistana uzanan şərq xətti də bu çərçivəyə daxildir. Məqsəd sadəcə müharibə xəritəsini genişləndirmək deyil, eyni zamanda enerji xətləri və ticarət yolları kimi qlobal sistem üçün kritik strukturları risk altına salmaqdır.
Ağar vurğulayır ki, İranın strategiyasının ikinci mühüm istiqaməti asimmetrik müharibədir. Bu model ənənəvi cəbhə döyüşlərindən fərqli olaraq daha yayılmış və qeyri-mərkəzləşdirilmiş qarşıdurmanı nəzərdə tutur. Buraya hibrid xarakterli vəkil qüvvələr, aşağı intensivlikli hücumlar, kiber əməliyyatlar, dəniz sabotajları və hədəfli sui-qəsdlər daxildir. Müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərə bilən müstəqil hüceyrələr də bu strategiyanın bir hissəsi sayılır.
Bu yanaşmanın üçüncü və ən kritik mərhələsi isə qlobal sistemin özünü hədəfə almaqdır. Burada artıq konkret hərbi obyektlər deyil, beynəlxalq nizamın əsas sütunları hədəf seçilir: enerji qiymətlərində kəskin dalğalanmalar, dolların zəiflədilməsi cəhdləri, maliyyə bazarlarında panika, dini və məzhəbi qarşıdurmaların alovlandırılması, genişmiqyaslı miqrasiya dalğaları.
Ekspertin fikrincə, ən təhlükəli məqam münaqişənin nəzarətdən çıxacağına dair eyhamdır. Bu, artıq müharibənin sadəcə genişlənməsi deyil, idarəolunmaz hala gəlməsi deməkdir. Belə bir ssenaridə qarşıdurma yalnız cəbhələrdə deyil, sistemlər səviyyəsində uduzulur. Müharibəni başlatmaq mümkün olsa da, onu idarə etmək qeyri-mümkünə çevrilir.
Ağarın qənaətinə görə, bu yanaşma dolayısı ilə Çin, Rusiya və Şimali Koreya kimi aktorlara da mesaj verir. İran həm potensial tərəfdaşlarına siqnal göndərir, həm də qlobal güc balansında dəyişikliklərin mümkünlüyünü vurğulayır.
Nəticə etibarilə, İranın bu bəyanatı yalnız coğrafi genişlənmə planı deyil. Bu, sistemləri, iqtisadiyyatları və cəmiyyətləri hədəf alan, nəzarətin itirilməsi riskini ön plana çıxaran kompleks təhlükə konsepsiyasıdır. Müasir münaqişələrin artıq təkcə silahlarla deyil, şəbəkələr, iqtisadi alətlər və psixoloji təsir mexanizmləri ilə aparıldığını bir daha göstərir.
