“Yelo Bank” niyə Qərbin sanksiyasına düşdü? – Rusiya izi
“Yelo Bank”ın Avropa İttifaqının 20-ci sanksiya paketinə düşməsi təsadüf deyil. Bu qərar üç əsas səbəbin kəsişməsindən ortaya çıxıb.
Birinci və ən konkret səbəb SPFS sisteminə qoşulmaqdır. SPFS Rusiya Mərkəzi Bankının yaratdığı SWIFT alternatividir. Aİ 2022-ci ildən sonra bu sistemdən istifadəni sanksiyalardan yayınma kimi qiymətləndirir. “Yelo Bank”ın özü də rəsmi açıqlamasında həmin sistemə “çoxdan qoşulduğunu” təsdiqləyib və indi əməkdaşlığa xitam verdiyini bildirib. Bu etiraf iki şeyi göstərir: problem real olub və bank bunu bilirdi; sanksiyadan sonra sistemdən çıxmaq isə gecikmiş addımdır. Aİ üçün önəmli olan niyyətdir. Əgər bank müharibə başlayandan sonra da SPFS-də qalırdısa, deməli, Rusiya ilə hesablaşma kanalını açıq saxlayırdı.
İkinci səbəb mülkiyyət tarixidir. Bank 2022-ci ilə qədər “Nikoil Bank” adlanırdı və Lukoil qrupunun maliyyə qoluna daxil idi. Nəzarət paketi sanksiyalı Rusiyalı oliqarx Vahit Ələkbərovla bağlı şirkətə məxsus idi. Həmin il bank rebrendinq edib səhmdar strukturunu yenilədi. Formal bağlantı kəsildi, amma Aİ-nin sanksiya mexanizmi təkcə bugünkü mülkiyyətə baxmır. Tarixi maliyyə axınları və kadr keçidləri də risk kimi oxunur. Bank üstəlik SPFS-dən də istifadə edirdisə, keçmişlə indiki davranış arasında əlaqə qurmaq asanlaşır.
Üçüncü səbəb dolayı əlaqələr şəbəkəsidir. Aİ sanksiya qərarlarını maliyyə monitorinqi və tərəfdaş ölkələrin məlumatı əsasında verir. Müştəri bazasında və ya əməliyyatlarda sanksiyalı şəxslərə aparan zəncir tapılıbsa, bu kifayətdir. SPFS üzvlüyü, keçmiş rus kapitalı və şübhəli tranzaksiyalar birləşəndə mənzərə tamamlanır.
AMB sədri Kazımovun “səbəb yoxdur” deməsi daxili sabitliyi qorumaq baxımından anlaşılandır, amma reallığı tam əks etdirmir. Bankın isə günlərlə susmağı, sonra yalnız qısa bir mətnlə SPFS-dən çıxdığını bildirməsi böhran kommunikasiyasındakı ciddi boşluğu göstərdi. Susmaq şübhəni artırır, çünki informasiya boşluğu dedi-qodu ilə doldurulur.
Praktik nəticə ödənişlərə təsirdir. Avro ilə işləyən banklar “Yelo Bank”la müxbir əlaqəni dayandıracaq, beynəlxalq maliyyələşmə bahalaşacaq, reputasiya zərbəsi daxili bazarda da psixoloji təsir göstərəcək. Siyahıdan çıxmaq üçün bank şəffaflıq nümayiş etdirməli, müstəqil audit keçirməli və rus izini tamamilə təmizlədiyini sübut etməlidir. Əks halda sanksiya qalacaq və bu, digər Azərbaycan bankları üçün də ciddi xəbərdarlıq olacaq.
