İnsanlar yox olsa, planetdə hansı növ hökmranlıq edəcək?

İnsanlığın qəfil yoxa çıxması halında Yer kürəsinin uzun müddət "boş” qalacağı ehtimal edilmir. Lakin alimlərin fikrincə, mövcud canlı növlərdən heç biri insanın ekosistemlər üzərində yaratdığı səviyyədə tam üstünlük və ya sivilizasiya qurmaq potensialına malik deyil. 

Bu barədə "Indian Defence Review” nəşrinin təqdim etdiyi analizdə qeyd olunur.

Məqalədə primatlar, siçovullar, sahibsiz pişik və itlər, quşlar, dəniz məməliləri və hətta ahtapotlar daxil olmaqla bir sıra potensial "dominant” növlər nəzərdən keçirilir. Lakin tədqiqatçılar vurğulayır ki, bu sualın dəqiq və tək bir cavabı yoxdur.

İnsanların yoxa çıxmasından sonra ilk mərhələdə əsas dəyişiklik yeni bir sivilizasiyanın yaranması deyil, resurslar və yaşayış mühiti uğrunda kəskin rəqabət olardı. İnsan fəaliyyəti min illər ərzində təbiəti dəyişib, növlərin yayılmasına təsir göstərib və bir çox heyvan şəhər mühitinə uyğunlaşmağa məcbur olub.

Ən tez fayda götürə biləcək növlərdən biri artıq bu gün insanlarla yaxın yaşayan boz siçovullardır. Onların yüksək çoxalma qabiliyyəti və uyğunlaşma bacarığı tərk edilmiş şəhərlərdə sürətli yayılma imkanı yarada bilər. Lakin alimlər bildirirlər ki, sağ qalmaq təkbaşına uzunmüddətli üstünlük demək deyil; siçovulların mürəkkəb ünsiyyət və yüksək idrak qabiliyyəti məhduddur.

Çox vaxt potensial varis kimi şimpanzelər və qorillalar da göstərilir. Onların insanlara genetik yaxınlığı, yüksək intellekti və alətlərdən istifadə bacarığı onları təbii namizəd edir. Lakin araşdırma müəllifləri qeyd edir ki, bu oxşarlıq müəyyən sərhədlərlə məhdudlaşır və primatların sosial strukturları və ünsiyyət formaları insan dilindən xeyli sadədir.

Quşlara da xüsusi diqqət yetirilir. Qarğa, qara qarğa və sağsağan kimi növlər mürəkkəb davranışları və problem həll etmə qabiliyyəti ilə seçilir. Məsələn, Yaponiyada aparılan müşahidələrdə qarğaların qozu avtomobil yollarına ataraq qabığını sındırmaq üçün nəqliyyatdan istifadə etdiyi qeydə alınıb.

Yeni Kaledoniya qarğalarının alətlər hazırlayıb istifadə edə bilməsi də onların idrak qabiliyyətinin yüksək olduğunu göstərir. Bu, yalnız instinkt deyil, səbəb-nəticə əlaqələrinin anlaşılmasına işarə edir və quşları gələcəkdə daha üstün adaptasiya potensialına malik növlər sırasında göstərir.